Республикалык саламаттыкты чыңдоо жана массалык коммуникация борборунун маалыматы боюнча, суук мезгилде Кыргызстандын шаарларында абанын сапаты начарлайт. Мунун бир себеби — түтүн, башкача айтканда майда бөлүкчөлөр менен газ түрүндөгү заттардын аралашмасынан атмосферанын булганышы.
Түтүн — бул шаардын үстүндөгү көрүнгөн туман гана эмес. Аба салыштырмалуу таза көрүнгөн күндө да зыяндуу кошулмалардын концентрациясы жогору бойдон калышы мүмкүн.
Ошондуктан абанын сапаты боюнча маалыматтарды көзөмөлдөп туруу жана булгануунун организмге тийгизген таасирин азайтуу жолдорун билүү зарыл.
Эмне үчүн кышында абанын булганышы күчөйт?
- Суук мезгилде жылытуучу жабдуулар, анын ичинде көмүр жана башка катуу отун менен иштеген мештер көбүрөөк колдонулат.
- Булганууга унаалардын газдары жана өнөр жай ишканаларынын чыгаруулары кошумча салым кошот.
- Аба ырайы да таасир этет: шамалсыз күндөрү булгоочу заттар жайыраак тарайт, температуралык инверсия учурунда алар жерге жакын топтолот.
Натыйжада шаарлардын үстүндө узакка созулган түтүн катмары пайда болуп, дем алуу жолдоруна жана жүрөк-кан тамыр системасына терс таасирин тийгизет.
Ден соолукка тийгизген таасири
Адистер белгилегендей, түтүндүн курамындагы майда бөлүкчөлөр өпкөгө терең кирип, дем алуу органдарынын ооруларын күчөтүшү мүмкүн. Узак убакыт бою булганган аба менен дем алуу жүрөк-кан тамыр ооруларынын рискин жогорулатат.
Ошондуктан өзгөчө тобокелге кабылган топторго — балдар, кош бойлуу аялдар, улгайган адамдар жана өнөкөт оорулары барларга — абанын булганышы жогору болгон күндөрү этият болуу сунушталат.
Кантип коргонуу керек?
- Абанын сапаты боюнча маалыматтарды дайыма көзөмөлдөңүз.
- Булгануу деңгээли жогору болгондо көчөдө убакыт өткөрүүнү азайтыңыз.
- Үй ичинде тазалоочу жабдууларды колдонуңуз же терезелерди жаап туруңуз.
- Бет каптарды, өзгөчө N95 респираторлорун кийиңиз.
- Көчөдөн келгенден кийин колду жана бетти жууңуз.
Борбор ошондой эле ар бир адам абанын сапатын жакшыртууга салым кошо аларын эскертет: коомдук транспортту колдонуу, энергияны үнөмдөө, катуу отундун ордуна экологиялык таза альтернативаларды тандоо.
Абанын сапатын кантип билсе болот?
Кыргызстанда абанын сапаты боюнча маалыматтар атайын интернет-ресурстарда жана мобилдик колдонмолордо жарыяланат. Республикалык саламаттыкты чыңдоо борбору жарандарга ишенимдүү булактарды колдонууну сунуштайт.
Абанын сапатынын индекси (AQI) түстүү шкала менен көрсөтүлөт: жашыл — таза аба, сары — орточо, кызгылт сары — сезгич топтор үчүн коркунучтуу, кызыл жана кочкул кызыл — бардыгына зыяндуу.
