Борбордук Азияда жайгашкан Арал деңизинин дагы деле тарыхтагы орду бар. Экологиялык кырдаалдын кескин начарлашы менен жоголууга учураган бул жаратылыш объектиси, көп жылдар бою адамзаттын иш-аракеттери менен булганды.
Арал деңизинин былтыркы абалы
1960-жылы Арал деңизинин аянты 68 миң чарчы километрди түзүп, орточо тереңдиги 68 метрге жеткен. Көлдө 34 түрдүү балык жашап, жыл сайын 60 миң тонна балык жыйналган. Казакстандын жээгинде 5 балыктандыруучу ишкана, Өзбекстандын жээгинде дагы 6 ишкана иштеп, жергиликтүү экономикага чоң салым кошкон.
Бирок азыр Арал деңизинин көлөмү болжол менен 10 эсе азайып, ал өзүнчө чоң көл эмес, солончактуу жана курут аймакка айланган. Колдонулган жерлерде балык уулоочу кеме мүрзөлөрү калганы менен, ал аймак чөлкөм болуп калган.
Экологиянын бузулушуна эмне себеп болду?
Бул өзгөрүүлөрдүн негизги себеби — пахта өстүрүү үчүн сууну көп колдонуу. 1930-жылдары каналдар курулуп, 1959-жылы Каракум каналы ачылган. Бул канал Амударья дарыясынан сууну алып, пахта талааларына багытталган.
Канал ачылгандан кийин суу көлүнөн 45% көп өлчөмдө алынган, натыйжада көл чакан болуп, жана экосистеманын тең салмактуусу бузулган.
