ЖерЭскерүүлөр: 84
Центральная Азия — часть Азии без выхода к океану.
Эксперт Айболот Айдосовдун айтымында, Ближний Чыгыштагы абалдын курчушу Борбор Азия өлкөлөрүнүн чек аралары менен экономикасына жана социалдык тармагына кошумча жүк алып келиши мүмкүн. Европа өлкөлөрүнүн миграциялык саясатты катаалдаштырышы натыйжасында мигранттардын агымы жаңы багыттар аркылуу өтүп, аймакта туруктуулукка коркунуч туудураары кабарланды.
Президент Садыр Жапаров Казакстан менен Өзбекстандын Борбор Азия өлкөлөрү үчүн бирдиктүү туристтик визаны киргизүү демилгесин колдогонун билдирди. Бул тууралуу мамлекет башчысы Чолпон-Атада 30-июлдан 1-августка чейин өткөн C6 тобунун (беш Борбор Азия мамлекети + Азербайжан) бейрасмий саммитинде кесиптештерине маалымдады. Бул долбоор аймакка чет өлкөлүк туристтерди тартууну жана алардын саякатын жөнөкөйлөтүүнү көздөйт. Макалада аталган демилгенин ишке ашуу перспективалары талданып, Шенген…
Кыргызстанда бир катар эл аралык иш-чаралар өтүүдө — Борбор Азия мамлекет башчыларынын жолугушууларынан баштап, UIM Formula 1 H2O дүйнөлүк чемпионатынын баскычына чейин. Бул окуялар өлкөнү эл аралык аренада таанытып, анын уюштуруу мүмкүнчүлүгүн жана Ысык-Көлдүн туристтик жактан кызыктуусун көрсөтөт.
Чолпон-Атада Борбор Азиянын мамлекет башчылары менен Азербайжандын башчыларынын бейформал кеңешүү жолугушуусу болуп, кызматташтыкты тереңдетүүгө багытталган маселелер талкууланды. Жыйынтыгында биргелешкен геоэкономикалык аянт түзүүгө багытталган Чолпон-Ата декларациясы кол коюлду.
Доктор экономикалык илимдери Гурас Жапаров болуп саналган беш өлкө үчүн туруктуу консультативдик кеңешти түзүү зарылчылыгын белгиледи. Анын пикири боюнча, мындай орган аймактагы коопсуздук жана экономикалык саясат маселелеринде позицияларды биргелешип координациялоого жардам берет.
Казакстандын президенти Касым-Жомарт Токаев Борбор Азия жана Азербайжан өлкөлөрүнүн башчыларынын консультациялык неформалдык жыйынында регионалдык кызматташтыкты өнүктүрүүнүн маанисин белгиледи. Ал Борбор Азия мамлекеттеринин достук жана мыкты коңшулук жөнүндө келишими жаңы стратегиялык өнөктөштүктүн негизин түзөрүн төртүп айтты.
Туркменистан президенти Сердар Бердымухамедов борбордук Азия өлкөлөрүнүн жана Азербайжан Республикасынын лидерлерин өлкөнүн Аваза шаарында өтө турчу консультативдик саммитке чакырды. Саммиттин жүрүшүндө кыргызстандык тараптын Ысык-Көлдөгү туристтик инфраструктураны өнүктүрүүдөгү ийгиликтери белгиленди.
Ысык-Көл облусунун Чолпон-Ата шаарында 31-июлда Борбор Азия мамлекет башчылары менен Азербайжандын президенттери катышкан бейформал консультативдик жолугушуу болуп өттү. Жолугушуунун жүрүшүндө катышуучулар Чолпон-Ата декларациясына кол коюшу белгилүү болду.
Бишкекте өткөн Борбор Азия мамлекет башчылары менен Азербайжан лидерлеринин жолугушуусунда Садыр Жапаров аймактык туризмди өнүктүрүү максатында бирдиктүү туристтик визаны киргизүү демилгесин көтөрдү. Ал транспорт, энергетика жана маданий байланыштарды арттыруу маанилүүлүгүн дагы белгиледи.
Иссык-Көлдө өткөн консультациялык жолугушуунун жыйынтыгында Орто Азия мамлекеттеринин жана Азербайжандын президенттери Чолпон-Ата Декларациясына кол коюшту. Бул декларация аймактык кызматташтыкты күчөтүү багытында маанилүү кадам болуп саналат.
Иссык-Куль облусунун Чолпон-Ата шаарында Борбордук Азиянын жана Азербайжан Республикасынын лидерлеринин неформалдык консультациялык жолугушуусу өтүп, алар Чолпон-Атинская декларациясына кол коюшту. Иш-чарага Кыргыз Республикасынын, Казакстандын, Өзбекстандын, Тажикстандын, Түркмөнстандын жана Азербайжан Республикасынын президенттери катышты.
Президент Садыр Жапаров Борбор Азия жана Азербайжан мамлекет башчыларынын адепсиз кеңешмесинде региондогу кызматташуулардын акыркы жылдарда жогорку сапатка чыкканына токтолуп өттү. Ал чек аралардын туруктуулугун бекемдөө жана транспорттук байланыштарды өнүктүрүү боюнча маанилүү макулдашууларга жетишилгенин баса белгиледи.
Профессор Чолпонкул Арабаев Борбор Азия өлкөлөрү менен Азербайжан ортосундагы Азербайжан-Кыргыз өнүктүрүү фонду сыяктуу механизмдер аймактык интеграциянын негизин бекемдөөгө чоң салым кошуп жатканын белгиледи. Ал глобалдык чакырыктардын алдында Борбор Азия калктарынын биримдигинин маанилүүлүгүн баса белгилеп, Азербайжан менен кызматташтык мамилелердин тереңдөөсүн белгиледи.
Шавкат Мирзиёев Борбор Азия өлкөлөрүнүн жетекчилеринин Иссык-Көлдө өткөн консультациялык жолугушуусунда аймактык кызматташтыкты бекемдөө жана искусственный интеллект менен санариптик технологиялардын инфраструктурасын биргелешип куруу чакырыгын жасады. Ал жетишилген натыйжаларга негизделген туруктуу модель түзүү, билим берүү жана технологиялык хабдардын ролун күчөтүү маанилүүлүгүн белгиледи.
Тажикстандын президенти Эмомали Рахмон Борбор Азия өлкөлөрүнүн башчыларына чогуу аймакта ири мунай кайра иштетүүчү завод курууну сунуштады. Бул демилге региондук энергетикалык коопсуздукту камсыздоо максатында айтылып, Кыргызстанда бензиндин жогорку октандык маркаларынын жетишсиздиги көйгөйү бар экени белгиленди.
Президент Садыр Жапаров Борбор Азия өлкөлөрү үчүн бирдиктүү туристтик визаны киргизүү сунушун көтөрүп, бул демилгени Өзбекстан жана Казакстандын лидерлери колдогонун билдирди. Бул региондогу туризмди өнүктүрүүгө багытталган маанилүү кадам катары бааланууда.
Чолпон-Ата шаарында Борбор Азия өлкөлөрүнүн жана Азербайжан Республикасынын башчыларынын жөнгө салынбаган консультативдик жолугушуусу өтүп жатат. Жолугушуу салтанаттуу тосуп алуу жана биргелешкен сүрөткө түшүүдөн кийин уланды, андан соң мамлекет башчылары сүйлөшүүлөрү баштады.
Казакстан президенти Касым-Жомарт Токаев бүгүн Иссык-Күлгө келип, Борбордук Азия мамлекеттеринин башчылары менен Азербайжандын президенти катышкан неформалдуу консультативдүү жолугушууга катышат.
Экономика илимдеринин доктору, профессор Жумабек Жаилов Азербайжан Борбордук Азия өлкөлөрүнүн альтернативдүү транспорттук жолдорун түзүүчү өлкөлөрдүн бири боло аларын айтып, бул аймак үчүн маанилүү логистикалык мүмкүнчүлүктөр бар экенин белгиледи. Жаилов кадимки жүк ташуу маршруттарынын бузулушу дүйнөлүк геосаясий кырдаал менен байланыштуу экенин белгилеп, Азербайжандын инвестициялык потенциалы жана транспорттук инфраструктурасынын жылыштары жөнүндө кеп салды.
Түркмөнстандын Президенти Сердар Бердымухамедов Борбордук Азия өлкөлөрүнүн башчыларынын неформалдык консультациялык жолугушуусу үчүн Кыргызстанга, тактап айтканда, Чолпон-Атага келип жетти. Ал жакта меймандостукка Кыргызстандын бийлик өкүлдөрү катышты.
31-июлда Ысык-Көлдүн Чолпон-Ата шаарында Азербайжан жана Борбор Азия мамлекеттеринин башчылары бейформал консультативдик жолугушууну өткөрүшөт. Бул регионалдык саясий окуя өз ара байланыштарды күчөтүүгө багытталган.
Саясат таануучу Шерадил Бактыгулов Өзбекстандын президентинин Кыргыз Республикасына мамлекеттик сапарын талдап, эки элдин мамилеси тактикалык кызматташуудан стратегиялык өнөктөштүккө өтүп жатканын белгиледи. Сапардын негизги багыттары транспорт, энергетика жана экономикалык кызматташтык болуп, аймакта жалпы рынок түзүү максаты көздөлүүдө.
Тажикстандын президенти Эмомали Рахмон бүгүн Кыргызстанга расмий сапар менен келип, борборлошкон Азия мамлекеттеринин башчылары жана Азербайжандын президенти катышкан кенешүү жолугушуна катышат. Ал Чолпон-Ата шаарында жергиликтүү бийликтин өкүлдөрү тарабынан тосуп алынды.
Кыргызстандын президенти Садыр Жапаров эл аралык «Игры будущего 2026» спорттук турниринин ачылыш аземинен кийин түн ичинде Астанадан Чолпон-Ата шаарына келди. Бул сапарынын алкагында борбор азиялык жана Азербайжан мамлекеттеринин лидерлери менен жолугушуусу күтүлүүдө.
Бүгүн жана эртең «Тамчы» аэропортунан Чолпон-Атага бара жаткан жол убактылуу тосулуп турат. Бул чаралар Өзбекстандын жана Азербайжан Республикасынын президенттеринин расмий сапарлары менен байланыштуу. Ошондой эле, борбордук Азия мамлекеттеринин жана Азербайжан Республикасынын башчыларынын неформалдык консультативдик жыйыны өткөрүлөт. Жол кыймылынын чектелиши мүмкүн болгондуктан, айдоочулар алдын-ала маршруту пландаштырыш керек.
31-июлда Ысык-Көлдө эл аралык «UIM F1H2O» суу-мотордук Формула-1 дүйнө чемпионаты өтөт. Бул Борбор Азияда өткөн биринчи мындай ири мелдеш болуп, суунун үстүндө өткөн жарыштарга жаңы бийиктик киргизет.
Борбор Азиянын бардык аймагында адаттан тыш жогорку аба температурасы катталып, бул окуя аймактык калктын тынчсыздануусун жаратты. Ысыкчылык климаттык кадыресе көрүнүштөрдөн тышкары болуп, коомдо ири талкууга алынууда.
Чолпон-Атада өткөн эл аралык деңгээлдеги джиу-джитсу боюнча чемпионатка катышкан Алжанов агай-инилер Ат-Башы районуна таандык Кыргызстанды мыкты коргоп, Шахбулат абсолют чемпион атанып, Фирдаус күмүш байгеге ээ болду.
Эл аралык валюта фонду (МВФ) Кыргызстандын экономикасы өсөт деп болжолдоодо. Ошол эле учурда, уюм баалардын туруктуу кысымына жана дүйнөлүк энергоресурстардын бааларына байланыштуу тобокелдиктерге көңүл бурат. Улуттук банктын чараларына карабастан, реалдуу пайыздык чен терс бойдон калууда, ал эми инфляцияга көңүл буруу зарылчылыгы белгиленди.
Жамааттык Коопсуздук Келишим Уюму (ОДКБ) Борбор Азиядагы ишмердүүлүгүнүн жыйынтыгын чыгарып, акыркы беш жылда ага мүчө өлкөлөр 46 террордук актыны болтурбай койгонун билдирди. Ошондой эле бул мезгил аралыгында 307 террордук топтун ишмердүүлүгү токтотулуп, көп сандагы курал-жарактар жана баңгизаттар алынган.
Сейсмолог Канатбек Абдрахматов Бүткүл дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун (ДССУ) Борбор Азия өлкөлөрүн күчтүү жер титирөөлөргө даярдыкты күчөтүү керектиги тууралуу билдирүүсү жакынкы коркунучту билдирбейт деп түшүндүрдү. Ал Кыргызстанда жакынкы арада күчтүү сейсмикалык окуя болот деген ушактарды жокко чыгарды.
Италия жана Борбор Азия мамлекеттери (Казакстан, Кыргыз Республикасы, Тажикстан, Түркмөнстан жана Өзбекстан) ортосундагы «5+1» форматындагы саясий мектептер Борбор Азиянын эл аралык аренада өз алдынча таасир этчү субъект катары таанылышын бекемдеди. Бул демилге региондун келечектеги лидерлеринин адамдык капиталын өнүктүрүүгө жана эки тараптуу тең укуктуу кызматташтыкка багытталды.
Россия Федерациясынын мамлекеттик думасынын депутаты Сергей Миронов Борбор Азия өлкөлөрү менен виза талап кылууну киргизүү сунушун кайрадан коомчулукка билдирди. Ал мындай кадам миграциялык агымды көзөмөлдөөнү күчөтүп, улуттук коопсуздукту жогорулатууга өбөлгө түзөрүн белгиледи. Бирок азыркы учурда Россиянын тиешелүү органдары жана өкмөт бул маселени караштырып жаткан жок.
Бишкектеги "Дордой" базарындагы контейнерлер Кыргызстанды Кытай, Түркия, Борбор Азия мамлекеттери жана Орусия менен байланыштырган ири логистикалык системанын негизи болуп саналат. Бул тууралуу изилдөөчүлөр аныкташты, алардын айтымында, базар товарлардын эл аралык маршруттарындагы маанилүү звено болуп эсептелет.
Кыргызстан жана Узбекистан туристтик байланыштарды бекемдөө максатында биргелешкен маршруттарды өнүктүрүүдө. Ушул эки өлкөнүн ортосунда «Туристтик кольцо Жарандар Азиясы» түзүү боюнча демилгелер талкууланып жатат. Бул региондогу туризмди кеңейтүүгө багытталган. Учурда Борбордук Азия уникалдуу табияттык ландшафттары жана бай тарыхый-маданий мурасы менен дүйнөлүк туристтерди өзүнө тартууда.
Бишкекте «Кыргызстандагы электроэнергетика жана анын Борбордук Азиядагы орду: өткөн, азыркы жана келечек» аттуу изилдөөдө энергетикалык коопсуздук маселелери, инфраструктуранын абалы жана ири энергетикалык долбоорлорду ишке ашыруу боюнча суроолор талкууланды.
Борбордук Азияда сууга болгон жетишпестиктин кесепетинен 26 миллиондон ашык адам азап чегип жатат. Обага мындан ары да өсүп келе жаткан ижарачылардын кесепетинен жерлердин деградациясы жана суу жетип жатпагандыгы адамдардын жашоосун кыйындатууда.
Всемирный банк Центральдык Азия өлкөлөрүнө сууларын башкаруу маселелерин чечүүгө жардам берүү үчүн $20 миллион бөлө тургандыгын билдирди. Бул каражаттар сууну пайдаланууну модернизациялоого жана трансчектик долбоорлорду санариптик эсепке алууга жумшалат.
MoveGreen командасы Эль-Ниньо күүдөгү климаттык кубулуштун Борбор Азияга, анын ичинде Кыргызстанга тийгизе турган таасирин изилдеген аналитикалык баяндаманы жарыялады. Климаттын өзгөрүшү жана табигый кырсыктардын тобокелдиктери тууралуу 2026-2027-жылдарга карата божомол берилген.
Кыргызстандын борбору Бишкек шаарында июль айынын эң жогорку температурасы катталды. 19-июлда термометрдин сууктугу +43,5°С жетип, 1983-жылы катталган +42,8°Слик мурунку рекордду ашып кетти. Аномалдуу жамгырлуу аба ырайы борборго Борбор Азиянын түштүк региондорунан келген ысык аба массаларынан жана туруксуз антициклондук системадан улам келип жатат.
АКШда түзүлгөн жана Борбор Азия менен Кавказ аймагына инвестиция багытталган Tripp+ фонду россиялык венчурист Константин Соколовду башкарууга өткөрдү. 200 миллион долларлык капитал менен иштеген фонд экономикалык өнүгүүгө гранттар, инвестициялар жана насыялар аркылуу салым кошууну көздөйт.
Кыргызгидромет кызматтары июль айынан баштап Кыргыз Республикасы боюнча катталган аномалдуу ысык абанын себептерин түшүндүрүп, акыркы жылдардагы ысык температура рекорддорун жарыялады. Борбор калаа Бишкекте катталган эң жогорку аба температуралары жана жакынкы күндөрдөгү ысыктын жогорулоосу тууралуу маалымдамалар берилди.
Кытайдын Гуйчжоу провинциясынан Борбор азияга биринчи жолу 261 электромобилди ташуучу авто поезд жөнөдү. Поезд Казакстандын Хоргос бажы бекети аркылуу өтүп, болжол менен эки жумада Алтынкөл бекетине жетет.
АКШнын Иранга кол салуулары Борбордук Азиядагы негизги транспорттук маршруткалар үчүн кошумча тобокелдиктерди жаратууда. Эксперттер бул аракеттер аймактын экономикалык коопсуздугуна жана соода байланыштарына терс таасирин тийгизиши мүмкүн экенин белгилешүүдө.
Кыргызстандын негизги транзиттик борборго айлануу күтүүлөрү саясаттын негизинде болбошу керек. Экономист Азамат Акенеев өлкөнүн татаал тоо рельефи жана чакан ички рыногу өңдүү объективдүү тоскоолдуктарды белгилеп, транзит потенциалынын чектүү экенин баса белгилейт.
Борбордук Азия өлкөлөрүндө жаштар арасында чайлдфри же баласыздык тандоосу көбүрөөк терс көз караш менен кабыл алынат. Жакында өткөн илимий изилдөөгө ылайык, бул аймакта 65% эркектер менен аялдар балалуу болбоону туура эмес деп эсептейт. Изилдөөнүн жыйынтыктары аймактык демографиялык келечек темасындагы конференцияда жарыяланды.
2026-жылдын 16-17-сентябрында Түштүк Кореяда, Сеул шаарында «Республика Корея – Борбор Азия» деген аталыштагы алгачкы саммит өткөрүлөт. Анда Борбор Азиянын беш өлкөсүнүн мамлекет башчылары катышат. Кыргызстандын жана Түштүк Кореянын президенттеринин ортосунда эки тараптуу жолугушуу пландалууда.
Президент Садыр Жапаров 7-июлда «Климаттык иш-аракеттер жөнүндө» мыйзамды кол коёт, бул документ Кыргызстандын климаттык саясатындагы негизги укуктук база болуп кызмат кылат. Кыргызстандын бул кадамы Борбордук Азияда биринчилерден болуп, климаттык өзгөрүүлөргө каршы күрөштө эл аралык милдеттенмелерди орындашууну камсыздоого багытталган.
Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму (ВОЗ) Борбордук Азиянын айрым аймактарында температура 40 градустан жогору болуп жатканын билдирип, экстремалдуу ысык абанын калктын ден соолугуна олуттуу коркунуч туудурганын эскертти.
Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму (ВОЗ) Европа менен бирге Централдык Азияда дагы жаңы экстремалдуу ысык толкундардын келерин кабарлап, климаттык өзгөрүүлөрдүн саламаттыкка тийгизген таасири тууралуу эскертүү жасады.
Бул объект жөнүндө бир нерсе билесизби? Толуктоо сунуштаңыз — жарыялаганга чейин текшерүүдөн өтөт.
Кырлар — бир Story ичиндеги биргелешкен эскерүүлөр. Профилди ачуу үчүн түйүндү басыңыз.
