Кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн калыптанышы жана өнүгүү тарыхы улуттук интеллигенциянын активдүү иш-аракети менен тыгыз байланыштуу. Тарыхчы Аида Кубатованын айтымында, мамлекеттүүлүктүн түзүлүшү бир нече этаптан өткөн жана бул процесс интеллектуалдык элитанын күрөшүнөн улам ишке ашкан.
Адиссин белгилегендей, кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн тарыхын XX кылымдагы Кара-Кыргыз автономиялык областынын түзүлүшү менен гана чектеп койбоо керек. Бул мезгилди Туркестан регионунун тарыхы менен бир бүтүн контекстте карап, терең изилдөө зарыл.
Эгерде улуттук интеллигенция кол шилтеп, унчукпай отурганда, мамлекеттүүлүк түзүлбөй калмак. Бүгүн биз кыргыз мамлекеттүүлүгү түзүлгөн деп толук укук менен айта алабыз.
Аида Кубатованын маалыматы боюнча, Февраль революциясынан кийин Туркестан муфтияты, Туркестан автономиясы жана андан соң Туркестан АССРи түзүлгөн. Бул мамлекеттик түзүмдөрдүн бардык деңгээлинде кыргыз интеллигенциясынын өкүлдөрү активдүү катышкан.
Мамлекеттүүлүктүн калыптануу этаптары
- 1924-жылы Кара-Кыргыз автономиялык областы түзүлгөн
- Кийинчерээк ал Кыргыз АССРине айланган
- 1936-жылы Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн
Мамлекеттүүлүктүн пайда болушуна Россия элдеринин укуктары жөнүндө декларация да таасир эткен, анда улуттардын өз алдынча аныктоо укугу жарыяланган. Бирок бул укуктарды реалдуу иш жүзүнө ашырууда улуттук интеллигенциянын ролу чечүүчү болгон.
