2026-жылы Кыргызстанда илимди реформалоо процесси башталды. Бул реформанын алкагында институттар менен жогорку окуу жайларына өз алдынча каражат табууга уруксат берилди. Ошондой эле «Илим жөнүндө» мыйзамы өзгөрүп, технологияларды которуу борбору түзүлүүдө.
Дүйнөлүк тажрыйбада илим, бизнес жана мамлекеттин биргелешип иштөөсүн «үч спираль» деп аташат. Азыркы учурда Кыргызстан бул системаны куруу үчүн ыңгайлуу мүмкүнчүлүктө турат, бирок реформанын экономикалык бөлүгү, тактап айтканда, окумуштууларга тапшырма берип, алардын иши үчүн акы төлөй турган бизнес чөйрөсү дагы деле жетишсиз.
Финансылык автономия жана жаңы мүмкүнчүлүктөр
2026-жылдын апрель айында Президент Садыр Жапаров илим тармагын реформалоо жөнүндө жарлыкка кол койгон. Бул документ Улуттук илимдер академиясына, анын институттарына, мамлекеттик органдардын алдындагы илимий уюмдарга жана жогорку окуу жайларга каржылык көз карандысыздык берди.
Эми бул мекемелер изилдөөлөр, консультациялар, билим берүү кызматтары жана коммерциялык ишмердүүлүк аркылуу өз алдынча киреше табууга укуктуу. Ошондой эле, жогорку окуу жайлар өз атайын эсептериндеги каражаттын кеминде 3 пайызын илимге жумшоого милдеттүү.
Май айында мамлекет беш негизги жогорку окуу жайдын илим жана инновациялык ишмердүүлүгү үчүн алгачкы 19,5 миллион долларды бөлүп берди.
Мыйзамдагы өзгөрүүлөр
Жайында Илим, жогорку билим берүү жана инновациялар министрлиги «Илим жөнүндө» мыйзамына өзгөртүүлөрдү талкууга чыгарды. Бул боюнча негизги өзгөрүүлөр төмөнкүлөр:
- Илимий уюмдарды аттестациялоо аккредитация менен алмаштырылат
- Министрлер Кабинети энергетикалык, азык-түлүк жана технологиялык коопсуздук үчүн изилдөөлөрдү тездетип каржылоо укугуна ээ болот
- Грант алуу үчүн долбоорлорду көз карандысыз экспертизадан өткөрүү милдеттүү болот
Учурда каржылоо алуу үчүн өтүүчү конкурстар алты айдан ашык убакытты алышы мүмкүн.
