АКШнын Юта штатындагы илимпоздор кургап бараткан дарыяларды калыбына келтирүү үчүн 47 америкалык кундузду көчүрүп келишкен. Бул эксперимент 2019–2020-жылдары Прайс жана Сан-Рафаэль дарыяларында жүргүзүлгөн. Жаныбарлар адамдарга тоскоолдук жараткан жерлерден алынып келинген, ар бирине белги коюлуп, айрымдарына радио бергичтер бекитилген.
Бирок сегиз жума өткөндөн кийин изилдөө аянттарында көчүрүлгөн кундуздардын аз гана бөлүгү калганы байкалган. Айрымдары өлүп, калгандары ондогон километр алыстыкка кетип калышкан. Бул көрүнүш жапайы жаныбарларды дарыялардын экосистемасын калыбына келтирүү үчүн колдонуу оңой эмес экенин көрсөттү.
Кундуздардын пайдасы жана көйгөйлөрү
Кундуздарды ыңгайлуу кошуна деп айтуу кыйын: алар дарактарды кыйып, жер участокторун суу каптап, суу өткөрүүчү түтүктөрдү жаап коюшат. Бирок аларды кургап бараткан дарыяга көчүргөндө, ушул эле адаттары баалуу жаратылышты коргоо сапатына айланат. Көйгөй кундуздун өзүндө эмес, анын плотина курган жеринде болушу мүмкүн.
Кундуздардын плотиналары агымды жайлатып, көлмөлөрдү пайда кылып, суунун топуракка сиңишине жардам берет. Анын айланасында нымдуу аймактар пайда болуп, өсүмдүктөрдү колдоп, башка жаныбарларга баш калкалоочу жай болуп берет. Кургакчыл аймактар үчүн бул өзгөчө маанилүү.
Эмне үчүн эксперимент ийгиликсиз болду?
Салыштыруу үчүн илимпоздор жергиликтүү 24 кундузду да байкашкан. Көчүрүлгөн жаныбарлардын көбү жаңы жерге көнө албай, баштапкы мекенине кайтууга аракет кылышкан же ылайыктуу башка аймактарды издеп кетишкен. Бул алардын жаңы чөйрөгө ыңгайлашуусу оңой эмес экенин көрсөткөн.
Эксперимент көрсөткөндөй, жапайы жаныбарларды экосистеманы калыбына келтирүү үчүн колдонуу татаал процесс. Кундуздардын муктаждыктарын жана алардын жаңы чөйрөгө ыңгайлашуу жөндөмүн тереңирээк изилдөө зарыл.
