ӨлкөЭскерүүлөр: 380
Иран — Батыш Азияда жайгашкан мамлекет.
Бакуда өткөрүлгөн Азияда кызматташуу жана ишеним чаралары боюнча кеңешменин VII саммитинде Израиль президенти Ицхак Герцог сөз сүйлөп жаткан учурда бир нече өлкөлөрдүн делегациялары залды таштап кетишкенин маалыматка караганда билдирилди. Аталган окуяга туруулук делегациялардын саны ондогон өлкөгө жетет жана алардын арасында Иран, Пакистан жана Палестина өкүлдөрү камтылган.
Бүккөттө азык коркунучу пайда болушу мүмкүн. БУУ (Бүккөттөр уюму) Америка Коштун мамлекеттери менен Ирандын Ормуз жыгагынан удобришти ташуу боюнча макулдашуу түзбөсө, Азия жана Африканын айрым өлкөлөрүндө продукция менен көйгөйлөр жаралышы мүмкүн. Удобришти жок болсо, айыл чарбачылар жетишсиз түшүм ала алышат, бул продукциянын кыскартына жана азык бааларынын жогорулашына алып келиши мүмкүн.
CNN маалыматы боюнча, АКШ Ирандын энергетикалык жана ядро объектилерине эң күчтүү ядросуз бомбаны колдонуу мүмкүнчүлүгүн карап жатат. Мындай чабыш чырбылды күчөтүшү мүмкүн, бирок АКШнын максаттарына жетүүгө кепилдик бербейт. Кийинки кадамдар жөнүндө чечимди Дональд Трамп жакынкы арада кабыл аларын убада кылды. Иран тарабы АКШнын мындай коркунучуна жооп кайтарды.
Казакстанправительстве ишканалыктарга кирүү жана жашануу боюнча жаңы эрежелерди кабыл алды. Буга ылайык, 2027-жылдын июлуу айынан баштап визасыз сапарлар үчүн электрондук уруксат талап кылынат. Бул талап ЕАЭБ мамлекеттеринин жарандарына, ошондой эле Казакстан менен визасыз сапарлар жөнүндө эл аралык келишим түзүлгөн көптөгөн башка мамлекеттердин жарандарына таасир этет. Уруксат талап кылуу акырындык менен киргизилип, 2027-жылдын июлуу айынан тартып уруксаттын жоктугу кирүүгө тоскоол болот.
Axios агенттигинин маалыматы боюнча, Нетаньяху жана Трамп Иранга каршы жаңы операция жүргүзүү мүмкүнчүлүгү жөнүндө талкуулашкан. Бирок, маалыматтагыдай, Трамп Америка Кошмо Штаттарындагы аралык шайлоолорго чейин Ислам Республикасына кол салууга умтулбаганын билдирген.
Американын мурунку президенти Дональд Трамп Огайо штатындагы митингде сүйлөгөнү боюнча, АКШнын Ирандын жетекчилигине каршы аткарган аракети өтө көп кетип калган болушу мүмкүн деп божомолдогон. Ал, америкалык тарап ким менен сүйлөшүп жатканын түшүнбөгөнүнө байланыштуу, андайдыгын белгиледи. Ошондой эле, Иранда президенттик кызматты эч ким каалоо жок экенин айткан.
Эксперт Иван Лизандын пикинин боюнча, Йемендеги хуситтер маселесин аскердик аракеттер чече алган эмес. Алгыраак, бул чыр-чатакты чечүү дипломатиялык жана экономикалык жолдор аркылуу гана болорун белгиледи. Лизандын айтымыша, Саудтанин Арабиясы жана БАЭ Йеменге өз каалоосун ишке ашырууга аракет кылган, бирок өлкөнү өнүктүрүүгө көңүл бурган эмес.
Эл аралык базары боюнча кыргыз фасолу жана башка боболуу малдардын сатылышынын лидери өзгөрдү. 2026-жылдын январынан июль айына чейин боболуу малдардын сатылышы боюнча Россия Иранды өткөрүп, негизги сатып алуучу болуп калды. Бул өзгөрүү Кыргызстандын экспорттук багыттарынын жаңыланушун көрсөтүп турат.
Америкалык истребитель Оман маңында панама флагындагы товарлык кемеге удар жасаган. АКШ тактыгына ылайык, кеме экипажы аймактык эрежелерди көз карандысыз кылып, Ирандын деңиз тосколугун бузууга аракет кылган. Натыйжада кеменин кыймыл куралы иштебей калган, бирок жабырлануучу жок экендиги айтылган.
Ирандын революциячы ислам коргоо күчтөрү (КСИР) Ормуз жыгагында жайгашкан ири газ көчүрмөсү кемесине кол удар болгонун билдирди. Анын натыйжасында кемеде от чыккан. Иран тарабы АКШнын аймактагы кеме жүрүүгө кысым жасаганын айтып, уруксат берилбеген маршруттарды токтотууну убада кылды. Бул кырдаал дүйнө энергия булактарынын жеткирүүсүн татаалдаштырып жатат.
Россиянын президенти Владимир Путин менен АКШнын президенти Дональд Трамп 9-октябрда телефондук маек аралашкандыгы тууралуу маалымат тарады. Маектешүүдө Украинадагы кризис, Ирандын аймагындагы кырдаал жана кенч маздын жеткирүү маселелери талкууланган. Сторонолор Россиянын мазды дүйнөлүк рынокторго жеткирүүгө макул болушушуптун маалымат берилди.
Ирандын Президенти Масуд Пезешкиан СМД саммитинде «СМД+1» кызматташуу форматын түзүү боюнча сунуш жасады. Бул формат ирандын катышуусу менен ишке ашырылып, саพาрея, энергетика, транспорт, инвестициялар, технологиялар жана туризм сыяктуу тармактардагы байланыштарды бекемдөө максатын көздөйт. Ошондой эле, экологиялык маселелерди жана наркотрафикке каршы күрөшүү сыяктуу жалпы көйгөйлөрдү биргеликте чечүү пландалат.
АКШ Финансы министрлиги 8-октябрда Иран нефтисин, нефти жанармайларын жана нефтихимиялык продукцияларды чет өлкөлүк рынокторго ташып жүргөн 17 кемеге жана алар менен байланышкан компанияларга санкция киргизди. Бул чектөөлөр аталган адамдардын жана компаниялардын АКШдагы же америкалык жарандардын көзөмөлүндөгү активдерин токтотууга алып келет.
Евразиялык экономика комиссиясы боюнча маалыматка ылайык, ЭАЭБ жана Иран тараптары эл аралык автотранспорт жүргүзүү чыгымдарын, анын ичинде отун жана кайтарым жүккө тартуу чыгымдарын кысандатуу боюнча чараларды талкуулашкан. Сторондар чек ара процедураларын жеңилдетүү жана транспорттык процесстерди санариптештирүү боюнча маселелерди карап чыккан.
АКБдагы стратегиялык нефти резерви акыркы 44 жылга жакын эң төмөнкү деңгээлге түшүп калган. Эксперлер дүйнө запастарынын коркунучтуу төмөн деңгээлде экенин белгилешет. Жаңылыкта АКБнын жана G7 өлкөлөрүнүн рынокко чыгарууга даяр болгон көлөмдөрү, ошондой эле нефть бааларынын келечеги боюнча болжолдор камтылган.
Туркменбашы шаарынан ММК лидерлеринин чогулушууга башталат. Ушул чогулушуу ММКнын 35 жылдыгына манок болот. Эксперттердин айтымында, 90-жылдардын башында түзүлгөн кызматташуу механизмдери жаңы геосаясий реалдуулукта өтө керектүү болуп калган. Ал эми бул жолу ММКнын чогулушууга Кыргызстандын Президентинин өкүлдөрү менен кошо Ирандын Президенти Масуд Пезешкиан да кошулуп, тарыхый алгачкы жолу катышып жатат.
Американын мурунку президенти Дональд Трамп Небраска штатында сүйлөшүүдө Иран менен болгон согуштун кесепеттери жөнүндө айтып, Лос-Анджелес жана Сан-Диего сыяктуу шаарлар жок кылынышы мүмкүн экендигин айтты. Ал ошондой эле АКШдагы баалардын көтөрүлүшүн улуттук жана глобалдык коопсуздукту камсыздоо үчүн төлөнүүчү акы деп эсептегенин белгиледи.
Кыргыз Республикасынын транспорт жана коммуникациялар министринин орунダルмы Бактылуу Аскар Уулу Момбеков өлкөнүн ири жол долбоорлору жана темир жолдун курулуш мөөнөтү жөнүндө маалымат берди. Анын айтымында, Кытай–Кыргызстан–Өзбекстан темир жолу 2030-жылыга чейин ишке киргизилиши пландалып жатат. Ошондой эле, жаңы айланып өтүү жолдору, акы төлөнүүчү жолдор, туннелдер жана айырмалоолор куруу, ошондой эле Кыргызстандын деңиз ташууларына жетүү мүмкүнчүлүктөрү да талкууланган.
АКШ менен Иран 2026-жылдын 17-августунда аякта турган согушту токтотуу режимин дагы 60 күнгө узартуу боюнча макулдашты. Бул келишимге Пакистан тараптан ортомчулук менен жетишилди. Тараптар акыркы тынчтык келишимине жетүү үчүн диалогду улантат.
Иран парламенти чет өлкөлүк «дошман» катары саналган маалымат каражаттары менен маектешүү жана башка байланыштар үчүн кылмыш жоопкерчилигин киргизген мыйзам долбоорун жактырды. Ал мыйзамда атайын өлкөнүн Ички иликтөө министрлигине кабарлашуу талаптары жана башка тыюу салуулар каралды.
2026-жылы Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму (ДСУ) медициналык мекемелерге жасалган кол салуулар боюнча тынчсыздануучу маалыматтарды жарыялады. Былтыр 900дөн ашык чабуул катталып, мындан адамдар каза болуп, жаракат алышкан. Бул кол салуулар медициналык жардам көрсөтүүнү жана дары-дармек жеткирүүнү оорлотуп жатат.
Иран бийлиги АКШнын өлтүрүлгөн жана туткунга алынган аскерлери үчүн 5 миллиард тумандык сыйлык бөлдү. Бул иште ийгиликке жетишкен аялдарга эки эсе көп сыйлык берүүгө убада кылынды.
2026-жылы март айында Ормузский тилке аскердик жаңжалда жабылганына карабастан, Персия булуңунан жашыруун флот күн сайын 800 миң баррелге жакын сырдык мунай жана газ конденсатын чыгарып жатат. Бул процесс дүйнөлүк мунай бааларына түздөн-түз таасирин тийгизип, Brent маркасындагы баалар 82-85 доллар чегинде кармалып, бул маселедеги бүткүл логистикалык кризистин 2027-жылдын башына чейин уланарына болжолдонууда.
Тажикстандын энергетика министри Далер Жума Ирандын биринчи орун басары Мохаммадреза Ареф менен Тегеранда жолугушуп, эки тараптуу мамилелерди өнүктүрүү жана мунай-газ тармагында кызматташтыкты кеңейтүү маселелерин карашты. 2026-жылдын алгачкы жарым жылдыгынын жыйынтыгы боюнча товар жүгүртүүсү 254,3 миллион долларды түздү.
17-августта мунайдын баалары ар кайсы багытта өзгөрдү. Brent мунайы баррели 88,72 долларга көтөрүлүп, ал эми америкалык WTI мунайы 82,35 долларга түштү. Мындай өзгөрүүлөр Ближний Чыгыштагы чыңалуу жана Ормуз кысыгы аркылуу кемелердин азайышы себептүү болду.
Sky News кабарлагандай, Иран фитнес-тиркеме Strava аркылуу АКШнын аскер бөлүктөрүнүн кыймылын байкап турганы тууралуу маалымат тарады. Бул маалымат жарандык тиркеменин геосаясий максаттарда колдонулушу тууралуу.
АКШ президенти Трамп Пентагондун Түштүк Корея менен биргеликте өткөрүлүүчү аскердик машыгууларынын масштабын бир кыйла кыскартууну тапшырды. Ал Сеулдун Иранга каршы күрөштө катышууга ынтызар эместигин сынга алып, Ким Чен Ын менен жакшы мамиледе экенин баса белгиледи.
Чүй облусунун Жайыл районунда балыкчылар көбөйгөн сольпуга (фаланг) үчүнчүлөрүнүн кол салууларын баштан кечирип жатат. Биологдор бул жаныбарлардын жары менен урунулуштары жеңил инфекцияга же сезгенүүгө алып келиши мүмкүн экенин эскертишти. Урулган учурда тез арада антисептик менен жууп, дарыгерге кайрылуу сунушталат.
Пэрсий булуңундагы өлкөлөр АКШнын Иранга каршы саясатына каршы нааразычылыгын билдирип жатышат. Өзгөчө Дональд Трамптын администрациясы Тегеран менен келишимге келе албай жатканына күдүк менен карашат. Бул аймактагы өнөктөштөр АКШ менен коопсуздук жаатындагы мамилелерин кайрадан караштыруу маселесин көтөрүүдө.
Ирандын тышкы иштер министрлигинин өкүлү Исмаил Багаи последни жылдардагы Парс жана Оман булуңдарынын булганышы өлкөнүн жээгиндеги аймактарга триллиондогон доллар өлчөмүндө чоң зыян келтиргенин билдирди. Бул экологиялык кырсык аймактагы суу чөйрөсүнүн абалына олуттуу таасир эткенин баса белгиледи.
АКШнын президенти Дональд Трамп Иран менен болгон геосаясий каршылыктардан улам бензиндин баасы көтөрүлүп жатканын белгилеп, америкалыктарды муну кабыл алууга үндөдү. Ал мунун негизги себеби катары Тегерандын ядролук курал алуусуна жол бербөө максатын атады.
Иран менен Оман Ормуз кысыгында коопсуз деңиз жолун түзүү боюнча сүйлөшүүлөрдү үч айдан бери жүргүзүп, акырында макулдашууга келишти. Бул тууралуу Ирандын Тышкы иштер министрлигинин расмий өкүлү Исмаил Багаи билдирди.
АКШнын мурдагы президенти Дональд Трамп Ирандын жеңилишинөн кийин Ормуз кыйыгын өз өлкөсүнүн аймагы кылып жарыялай турганын айтты. Иран өкмөтүнүн жогорку өкүлдөрү мындай билдирүүлөрдү четке какып, кырдаалга каршылыгын билдирди жана Ормуз кыйыгынын башкарылышы гана Иранга таандык экенин баса белгиледи.
Улуттук статистика комитетинин маалыматына караганда, 2026-жылдын январь-май айларында Кыргызстанда жемиш-жемиштүү жана жашылча ширелеринин импорту баасы боюнча 2,5 эсе өскөнү катталды. Ал эми физикалык көлөм 10%га гана көбөйгөн. Кыргызстанга шире негизинен Казакстандан ташылып келүүдө.
Ормуз кысыгы дүйнөдөгү негизги энергетикалык маселелердин жүрүшү көзөмөлдөлүп жаткан стратегикалык суусу жолу болуп эсептелет. АКШ бул кысыктын толук көзөмөлүндө экенин билдирсе, Тегеран эскалация болушу мүмкүн деген эскертүү жасоодо. Сооданын азайышы жана нефть жеткирүүлөрүнө түзүүчү коркунучтар дүйнөлүк отун бааларына таасир этиши мүмкүн.
Brent маркасындагы мунайдын октябрь айына карата фьючерс баасы Лондонун ICE биржасында 11-августта 2,62% жогорулап, баррелине 90,02 долларды түздү. Баанын өсүшү АКШ менен Иран арасында улантылып жаткан чыңалуу жана тынчтык сүйлөшүүлөрүнүн натыйжа бербеши менен байланыштуу.
АКШ президенти Дональд Трамп НАТО саммитинен чыгып баратканда, Иран тараптан келип жаткан коркунучка байланыштуу Секреттик кызматтын жана аскерлердин сунушу менен учактын түрүн жашыруун алмаштырганын билдирди. Бул чалгын маалыматтардын негизинде жасалган коопсуздук чарасы экенин Трамп журналисттерге айтып берди.
The Wall Street Journal басылмалары билдирди, Иран Ислам Республикасы АКШнын инфраструктурасына жана аскери объектилерине 2000ден ашык сокку уруучу операцияларды жүргүзүп, 13 миллиард долларга жеткен ири зыян келтирген.
АКШнын мурдагы президенти Дональд Трамп Ирандан акыркы 50 жыл ичинде болгон конфликттер үчүн финансылык компенсация төлөөнү талап кылып жатканы боюнча билдирүү жасады. Бул билдирүү Тегерандын Израиль жана АКШ менен болгон азыркы аскердик жаңжал үчүн репарация талап кыла турганы тууралуу кабарлардан кийин айтылды.
Ирандын Тышкы иштер министрлигинин расмий өкүлү Эсмаил Багаи Киевдин Ирандын кемесине байланыштуу окуя боюнча түшүндүрмөлөрүн кабыл албай тургандыгын билдирди. Иран келтирилген зыянды өтөө үчүн компенсацияны талап кылып, каршылык чараларын көрүү мүмкүнчүлүгүн эскертти.
Ирандын мамлекеттик Mehr агенттиги Моджтаба Хаменеи өлкөнүн жогорку лидери кызматына дайындалгандан кийин анын катышуусундагы биринчи видеону жарыялады. Бул окуя Ирандын ички саясатынын контекстинде кеңири көңүл бурду.
АКШ тарабынан кайра жанданган деңиз блокадасынан улам Ирандын негизги экспорттук терминалы болгон Харк аралындагы мунайды жүктөө иштери дээрлик токтоп калды. Бул Оман булуңу аркылуу кеме каттамдарынын үзгүлтүккө учурашына байланыштуу болуп, Иран экономикасына олуттуу басым көрсөтүүдө.
Ирандын улуттук коопсуздук боюнча жогорку кеңешинин катчысы Мохаммад Бакер Золкадр билдиргендей, Тегеран АКШнын саясаты өзгөрмөйүнчө, Ормуз кысыгы аркылуу кеме каттамдарына чектөөлөрдү жумшартууга ниеттенбейт. Бул маселе дүйнөлүк энергетикалык соода үчүн өтө маанилүү.
Иран Ислам Республикасы (ИРИ) Кошмо Штаттардан Ормуз кысыгындагы кырдаалды жөнгө салуу үчүн бир катар олуттуу талаптарды койду. Бул талаптардын катарында Иранга карата коркутуулардан баш тартуу жана санкцияларды алып салуу бар. Аналитиктер АКШ администрациясы бул шарттарды аткарышы күмөн деп эсептешет.
Түркия, Сауд Аравиясы жана Пакистан “Мекке келишими” деп аталган үч тараптуу коргонуу келишимине кол коюшту. Бул документке ылайык, үч өлкөнүн бирине куралдуу кол салуу болсо, ал бардык мамлекеттерге кол салуу катары каралат. Келишим Жакынкы Чыгыштагы туруксуздукка жооп катары түзүлгөн.
АКШ президенти Дональд Трамп Иранга пландалган жаңы ракеталык соккуларды токтотуп, Тегеран менен тынчтык келишимине жетишүүгө мүмкүнчүлүк берүү үчүн бул кадамды жасады. Ал бул сөзү Truth Social социалдык тармагында жарыяланды.
CBS News агенттиги маалымдагандай, АКШ жана Израиль Ирандын электр станциялары менен мунай кайра иштетүүчү заводдоруна чабуул жасоо мүмкүнчүлүгүн талкуулап жатат. Бул аракеттер жакынкы дем алыш күндөрү башталышы мүмкүн, бирок АКШ президенти Дональд Трамп бул боюнча акыркы чечимди кабыл алган жок.
Йемендик хуситтер Сауд Аравиясына мордук блокада жарыялагандан кийин дүйнөлүк мунай баалары кескин жогорулады. Танкерлердин маршруту өзгөрүп, жүк ташуу мөөнөттөрү жана чыгымдары артты.
2026-жылдын январь айынан май айына чейин Кыргызстандан экспорттолгон кургак буда баштыктардын көлөмү 23,5 миң тоннага жетип, анын баасы 25,5 миллион АКШ долларын түздү. Бул көрсөткүч былтыркы жылга салыштырмалуу 16,5% азайган. Негизги төмөндөө Түркияга жеткирүүнүн кескин кыскарышы жана Сирия менен Афганистанга толук токтотулушу менен байланыштуу болду.
Иорданиянын Куралдуу күчтөрү Ирандан учуп келген беш ракетаны абада атып түшүрдү. Мекеме жарандардын коопсуздугун камсыздоо үчүн бардык зарыл чараларды көрүүгө даяр экенин билдирди.
Бул баракта жазылгандан көбүрөөк билесизби? Толуктоо сунуштаңыз — жарыялаганга чейин текшерүүдөн өтөт.
Фактылардын булактары: Викиданные.
Кырлар — бир Story ичиндеги биргелешкен эскерүүлөр. Профилди ачуу үчүн түйүндү басыңыз.
