Интернет цензура жана альтернативдүү чечимдер
Көптөгөн өлкөлөрдүн бийликтери интернеттеги эркиндикке каршы күрөшүп, жарандардын каршылыгынан чочулашат. Алар интернетти өчүрүп, IP-даректерди жана домендерди бөгөттөп, бериле турган маалыматтарды талдап, провайдерлерди кызматташууга мажбурлашат. Бирок мунун баары бир шартта гана иштейт: эгер байланыш интернет аркылуу жүрсө. LoRa (Long Range Radio, «алыс аралыкка иштеген радио») деп аталган альтернативдүү технология бөгөттөрдү айланып өтүүгө мүмкүндүк берет.
Бул үчүн 20 евродон башталган баада кичинекей радиомодулдар колдонулат. Алар Wi-Fi же мобилдик байланышсыз бир нече чакырым аралыкка шифрленген маалымат пакеттерин бере алышат. Учурда бул системанын негизинде эки акысыз билдирүү алмашуу системасы иштейт: MeshCore жана Meshtastic.
Meshtastic, атап айтканда, Украинада, айрыкча фронттун линиясында өзүн ийгиликтүү көрсөткөн.
LoRa кантип иштейт?
Радиомодулдар — «түйүндөр» (nodes) деп аталат — дүйнө жүзү боюнча жарандык жабдуулар үчүн уруксат берилген лицензиясыз радио жыштыктарды колдонушат. Бул жыштыктар метеостанциялар жана гараждын эшиктерин ачуу үчүн алыстан башкаруу пульту сыяктуу түзүлүштөр тарабынан да пайдаланылат. Көптөгөн мындай түйүндөр бири-бири менен туташып, mesh-түйүн деп аталган системаны түзөт. Ар бир аппарат кийинкисине билдирүүнү автоматтык түрдө жөнөтөт — эл арасында колдон колго өткөн эстафета таягы сыяктуу.
Эгерде бир аппарат иштебей калса, билдирүү башка жолду табат. Түйүн өзүн өзү оңдойт. Мындай структурада өчүрүп салууга мүмкүн болгон борбордук түйүн жок. Бийлик басым көрсөтө турган провайдер жок. Сот конфискациялай ала турган сервер жок.
