Айрыбаз айылы, Баткен облусунун Майдан Кадамжай районуна кирет жана аймактын эң ири айылдарынын бири болуп саналат. Бул айылда 10 миңден ашык калк жашайт жана үч мектеп жайгашкан.
Айрыбаз аталышынын келип чыгышы тууралуу легенда
Айрыбаз айылынын аталышынын келип чыгышы тууралуу эл арасында ар кандай маанайлар жана легендалар тараган. Алардын бири Мык (же тарыхый аталышы менен Мук) аттуу башкаруучуга байланыштуу, ал окуянын баяны аймактын тарыхый кезеңдерин камтыйт.
Башкаруучу Мук жана сырдуу суу жолу
Айрыбаз айылынын мектеп тарыхчысы Зулхумар Шабидинованын айтымыша ылайык, «Айрыбаз» сөзүнүн так лингвистикалык түшүндүрмөсү учурда жок. Бирок, башкаруучу Мук жөнүндө маалыматтар кээ бир маалымат булактарында кездешет. Анын башкаруулук мезгили болжол менен муздуу доордун 430-жылдарына туура келет.
Эл арасында анын Мык падыша деп аталышы айтылат. Легендага ылайык, бул башкаруучунун ишканасы учурдагы Айрыбаз аймагында жайгашкан жана мамлекетдин гүлдөп-өнүгүш мезгилинде Кытайга чейин темир сатуу менен бизнес жүргүзүлгөн. Ошондой эле, жер астындагы сырдуу суу жолунун бар экендиги айтылат.
Кызынын ролу жана суу жолунун сыры
Бир мезгилде башкаруучунун мамлекетике душмандар чалып, шаарды толугу менен курчап алышат, бирок кардарды бузууга мүмкүнчүлүгү жок. Ошондо душмандар шаарга кирүү жолун издеп, алардын кызматкерлери башкаруучунун кызына чейин жеткен. Элдик уламыш боюнча, суу жолунун сыры дал ушул кызы аркылуу ачыкталган.
