2025-жылдын августунда Кыргызстандын маданияты, маалымат, спорт жана жаштар саясаты министрлиги Батыш Монголияда илимий изилдөө экспедициясын уюштурду. Изилдөөчүлөр Улан-Батордон 800 чакырымдан ашык аралыкты басып өтүп, Баян-Өлгий жана Увс аймактарындагы тоо этектерине жетишти.
Экспедициянын максаттарынын бири — Монголиянын Улуттук архивинен кыргыздар тууралуу архивдик документтерди издөө, ошондой эле кыргыз тамырдуу айрым изоляцияланган коомчулуктарды этнографиялык изилдөө жана байыркы таш кургандарды, жергиликтүү «херексурлар» деп аталган объектилерди картографиялоо болду.
Экспедициянын натыйжасында тарыхый маалыматтар топтолуп, анын ичинде кыргыздар тууралуу редкие циндик кол жазма табылды, кыргыз диаспорасынын демографиясы изилденип, ошондой эле Кыргызстандагы салттар менен дал келген балдар жана үй-бүлөлүк түшүмдөр катталды.
Кыргыздарга таандык делген бул таш кургандар монголчодо «Хиргисүүр» же «Кыргызүүр» деп аталат жана алар чыныгы кыргыз баатырларынын курмандыктары катары кабыл алынат. Бул археологиялык жайлар Монголиядагы эң маанилүү байыркы турмуш эстеликтеринин бири болуп эсептелет.
«Херексурлар»: кыргыз курмандыктары жана баатырлардын оорусу
Монголиянын талааларындагы бул чоң таш кургандар көптөн бери «кыргыздын оорусу» катары белгилүү жана алар кыргыздардын баатырлары менен Енисей кыргыздарынын тарыхына байланыштуу деп эсептелет. Алардын саны ар кыл эсеп менен 100 миңден ашыкка жетет.
