Диктатура кулаганда коомдун дароо ачылып, көзү ачылган адамдар болуп калат деген түшүнүк либералдык көз карашта көп кездешет. Бирок адамдын психикасы мындай сценарийге каршылык көрсөтөт. Жабык режим учурунда адамдардын берилгендиги бир гана коркунучтан эмес, өзүнүн тазалыгын сактап калууга болгон муктаждыгынан келип чыгат.

Knews.kg булагынын маалыматына ылайык, 1945-жылы май айында АКШнын стратегиялык бомбалоо бөлүмүнүн социологдору миңдеген жөнөкөй немистер менен маектешкен. Изилдөөчүлөрдү режимдин кылмыштарын четке кагуу эмес, адамдардын сүйлөө манерасы таң калтырган. Алар он эки жылдык диктатураны жана дүйнөлүк согушту узакка созулган бороон же түшүмдү кыйраткан чаңгылатуу сыяктуу сүрөттөшүшкөн. Алардын айтымында, кырсык эч жерден пайда болуп, зыян келтирип, анан кеткен, ал эми жарандар болсо жөн гана аба ырайын күтүп турушкан. Мында адамдардын өз тандоосуна орун калбаган.

Падышанын кулашы анын жарандары үчүн эркиндик катары эмес, көбүнчө өз биографийасынын күтүлбөгөн банкроттугу катары кабыл алынат.
Карл Ясперс

Өзүнүн кадыр-баркын сактап калуу үчүн адамдын акылы актоочулуктын татаал системасын курат. Бул учурда каарчылдык «жагдайдын талабы» болуп калышы мүмкүн. Жылдар бою репрессияларды колдоп, кесиптештерине дончулук кылып же башкалардын кемсиндирилишин кубануу менен адам өзүн күзгүдөн таза адам катары көрүүгө аракет кылат.