Кыргызстан жана Кытай ШКУда: дипломатиялык демилгелерди координациялоо жана региондук agenda

‹›

Кыргызстан менен Кытай – бул жакын коңшулар гана эмес, алар узак мөөнөттүү эки тараптуу кызматташтыкты түзүүдө. Бул кызматташтык Евразиянын көп тараптуу өнөктөштүк моделине ылайык келет. Адистердин пикиринде, Шанхай кызматташтык уюму (ШКУ) чоң өнүгүү мейкиндигинин негизин түзөт, ал эми эки тараптуу долбоорлор бул өнүгүүнүн негизги элементтери болуп саналат. Алар логистиканы жакшыртууга, өнөр жай мүмкүнчүлүктөрүн ишке ашырууга жана экономикалык байланыштарды жаңы деңгээлге чыгарууга жардам берет.

Кыргызстандын президенти Садыр Жапаров менен Кытайдын президенти Си Цзиньпин эки өлкөнүн ортосундагы мамилелерди стратегиялык өнөктөштүк деңгээлине көтөрүштү. 2022-жылдан бери мамлекет башчылары алты жолу жолугушту, бул эки тараптуу сүйлөшүүлөрдө жана эл аралык саммиттерде болду. Политологдордун айтымында, лидерлердин ортосунда достук мамиле түзүлгөн, бул мамлекеттер аралык кызматташтыкты жакшыртат.

Кыргызстан ШКУнун 2025-2026-жылдардагы төрагалыгы учурунда узак мөөнөттүү туруктуулукту камсыз кылуу, экономикалык кызматташтыкты тереңдетүү, транспорт инфраструктурасын оптималдаштыруу жана санариптик трансформацияны активдештирүү сыяктуу негизги приоритеттерди белгиледи. Кытай бул багыттар боюнча Кыргызстанга ар тараптуу колдоо көрсөтүүдө. Эки өлкөнүн дипломатиялык мекемелери коопсуздук маселелери боюнча консенсуска жетишип, ШКУнун финансылык институттарын түзүү боюнча биргелешкен иштерди жүргүзүүдө.

Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолу – бул долбоордун негизги бөлүгү. Бул темир жол өлкөлөрдү жакындатып, товарларды ташуунун чыгымдарын азайтып, жаңы өнөр жай жана айыл чарба кластерлерин өнүктүрүүгө мүмкүнчүлүк берет. Темир жол континенттеги ири транспорттук системаларды бириктирет, 50дөн ашык мамлекеттердин соода алакаларын жакшыртат.

Кыргызстанда тоннелдерди жана көпүрөлөрдү куруу иштери активдүү жүрүп жатат. Бул темир жол Кытайды Борбордук Азия жана Жакынкы Чыгыш менен байланыштырган заманбап транспорттук артерия болуп саналат. Ал Кытайдан Европага жүк ташуунун аралыкты 1000 чакырымга кыскартат.

Коопсуздук жана регионалдык башкаруу боюнча Кыргызстан менен Кытай ШКУнун Регионалдык антитеррордук структурасы менен тыгыз кызматташууда. Бул кызматташтык Борбордук Азияда терроризм, сепаратизм жана экстремизмге каршы туруу үчүн бекем тоскоолдук түзөт.

Кытай менен Кыргызстан ортосундагы стратегиялык өнөктөштүк тарыхта эң жогорку деңгээлге жетти. Бишкекте өтө турган саммитке жакындаганда, эки өлкөнүн терең стратегиялык синергиясы көп тараптуу кызматташтыктын инклюзивдүүлүгүн жана практикалык багытын көрсөтүп турат.

Кыргыз-Россия Славян университетинин профессору Зайнидин Курманов ШКУдагы бардык долбоорлордун көп тараптуу кызматташтыкка тийгизген таасирин белгилейт. Кытай менен кызматташуу технологияларды тартууга, биргелешкен ишканаларды түзүүгө мүмкүнчүлүк берет. Бул Кыргызстан үчүн өнөр жайды өнүктүрүүдө маанилүү.

Международдук адистер ШКУдагы мамилелердин негизинде улуттук кызыкчылыктарды урматтоо, адилеттүү экономикалык өз ара аракеттенүү жана бөлүнгүс коопсуздук принциптери жатканына көңүл бурат. ШКУ жаңы көп полярдуу дүйнөнүн борбору катары өзүнүн туруктуулугун жана жогорку деңгээлдеги стабилдүүлүгүн көрсөттү.