Азык-түлүк коопсуздугу. Кыргызстан кайсы көрсөткүчтөрдү жакшыртты

‹›

Соңку жылдары айыл чарба тармагында өндүрүш көлөмү өсүп жатат. Мамлекет фермерлерге жеңилдетилген насыялар берүү, айыл чарба техникаларын жаңылоо, ирригация системаларын реконструкциялоо жана уруктандыруу тармагын өнүктүрүү боюнча иштерди жүргүзүүдө. Бул чаралардын натыйжасында өлкөнүн ички өндүрүшү бир катар азык-түлүк түрлөрү боюнча көбөйүүдө, бул болсо өлкөнүн өзүн-өзү камсыздоо мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтет.

Кыргызстандын Суу ресурстары, айыл чарба жана кайра иштетүү өнөр жайы министрлигинин маалыматына ылайык, 2025-жылга чейин Кыргызстан 9 негизги азык-түлүк түрүнүн 6сы боюнча толук өзүн-өзү камсыздоо деңгээлине жетет. Бул азыктарга эт, кант, сүт, жумуртка, картошка, жашылча жана мөмө-жемиштер кирет. 2020-жылдан 2025-жылга чейин мамлекеттик колдоо жана фермерлердин эмгеги аркылуу өлкөнүн өзүн-өзү камсыздоо көрсөткүчтөрү төмөнкүдөй өсүштү көрсөттү: сүт — 112% дан 127,3% га; эт — 63,6% дан 85,7% га; кант — 15% дан 82,1% га; жумуртка — 56,4% дан 79,8% га; өсүмдүк майы — 34% дан 51,7% га; жемиштер жана мөмөлөр — 15% дан 51,4% га.

Ошондой эле, кабыл алынган чаралар өлкөнүн азык-түлүк коопсуздугун бекемдөөгө жана негизги азык-түлүк түрлөрү боюнча өзүн-өзү камсыздоо деңгээлин жогорулатууга оң таасирин тийгизди. Мисалы, 2025-жылга карата картошка боюнча өзүн-өзү камсыздоо деңгээли 167,1%, жашылча жана мөмө-жемиштер боюнча 177,9%, сүт боюнча 127,3% түздү. Эт (85,7%), кант (82,1%) жана жумуртка (79,8%) боюнча көрсөткүчтөр да жогору болду. Нан азыктары боюнча камсыздоо 49,2%, жемиштер жана мөмөлөр боюнча 51,4%, өсүмдүк майы боюнча 51,7% түздү.

Азык-түлүк коопсуздугу бөлүмүнүн башчысы Уран Чекирбаевдин айтымында, өлкөнүн азык-түлүк коопсуздугу боюнча мыйзамга өзгөртүүлөр киргизилип, жаңы концепция иштелип чыккан. Ал учурда азык-түлүк рыногундагы ар кандай тобокелдиктерге, анын ичинде баалардын көтөрүлүшү же төмөндөшү, товарлардын жетишсиздиги же ашыкчалыгы үчүн аракеттердин сценарийлери даярдалып жатканын белгиледи. Ошондой эле, ушул багытта нормативдик-укуктук актылар иштелип чыгууда.

Евразия экономикалык биримдигинин алкагында өлкөгө жетишпеген азык-түлүк товарларын алып келүү үчүн ылайыктуу шарттарды түзүү боюнча иштер жүргүзүлүүдө. Мисалы, учурда ички керектөөдө тоок этин толук камсыздоо мүмкүн эмес болгондуктан, жыл сайын 58 миң тонна көлөмүндө жеңилдетилген режимде квота бөлүнөт. Ошондой эле, кант, буудай жана өсүмдүк майы сыяктуу жетишпеген товарларды импорттоо боюнча ассоциацияларга колдоо көрсөтүлөт.

Чекирбаев ошондой эле айыл чарба тармагынын ар бир тармагын өнүктүрүүгө багытталган өзгөчө программалар бар экенин белгиледи. Алардын катарына бакчачылык, ирригация системаларын жакшыртуу жана айыл чарба өндүрүшүнүн натыйжалуулугун жогорулатуу боюнча долбоорлор кирет. Учурда негизги көңүл жергиликтүү өндүрүштү өнүктүрүүгө бурулууда. Ошондой эле, азык-түлүк рыногунда күтүлбөгөн кырдаалдар пайда болгондо тез арада жооп берүү механизмдери иштелип чыгууда. Баалардын кескин өзгөрүшү, товарлардын жетишсиздиги же ашыкчалыгы учурунда бардык тиешелүү мамлекеттик органдардын оперативдүү аракеттерин камсыздоо боюнча даярдык көрүлүүдө.