2025-жылы Кыргызстанда алимент боюнча иштердин саны 60 миңден ашты

‹›

2024-жылы Акыйкатчы институтуна алименттер боюнча 30 кайрылуу келип түшсө, 2025-жылы бул сан 56га жеткен. Бул тууралуу тиешелүү мекеме маалымдады. Акыйкатчынын жардамы менен төрт жаранга 200 миң сомдон ашык алимент өндүрүлгөн, ал эми ата-энелик милдеттерин аткаруудан качкан бир карызкер кылмыш жоопкерчилигине тартылган.

Институттун жүргүзгөн сурамжылоосуна катышкан 20 судья, 2024-жылы алардын кароосундагы сот иштеринин 70% алименттерди өндүрүү боюнча болгонун билдиришти. Мындай көйгөйдүн актуалдуулугун эске алып, 2025-жылы Акыйкатчы институту алименттерди өндүрүү боюнча сот чечимдеринин аткарылышын мониторинг жүргүздү. Юридикалык жардамга муктаж болгондордун арасында 823 адам, анын 49у эркектер, 774ү аялдар болгон. Кайрылгандардын бардыгынын колунда аткарылбай калган сот чечимдери болгон.

Сот аткаруучуларынын 20сынан ашыгы, 60% сот чечимдеринин аткарылбай жатканын белгилешти, ал эми болгону 10% чыныгы төлөмдөрдү алышкан. Сот аткаруучуларынын статистикасына ылайык, 2024-жылы 36 613 аткаруу өндүрүшүнүн ичинен алименттер 4 152 иш боюнча гана өндүрүлгөн. 2025-жылдын аягына карата алименттерди өндүрүү боюнча иштердин саны 60 720га жеткен.

Изилдөөнүн жыйынтыктары алименттерди өндүрүү механизмдери натыйжалуу эмес экенин көрсөттү. Взыскателер сот чечимдеринин аткарылышын жылдап күтүшөт, ал эми сот аткаруучулары карызкерлердин активдерин аныктоо мүмкүнчүлүгү жок экенин билдиришет. Мунун себеби, балдардын куракка жетиши менен көйгөйдүн актуалдуулугун жоготуп жатканы. Мисалы, 2025-жылы 1 543 иш боюнча аткаруу өндүрүшү баланын 18 жашка толушу менен токтотулган. Адвокаттар сот аткаруучуларынын кайдыгерлигин жана коррупциялык факторлордун бар экенин белгилешет.

Карызкерлер алименттерди төлөөдөн качып, чыныгы кирешелерин жашырып, жумушсуз катары катталып, мүлктөрүн туугандарына каттап, чет өлкөгө чыгып кетишет. 2025-жылы 99% карызкерлер (2024-жылы 72%) расмий жумушсуз болгон. Натыйжада алименттер минималдуу өлчөмдө төлөнүп, бул баланын социалдык абалына терс таасирин тийгизип, анын укуктарын бузууга алып келет.

Ошондой эле, ата-энелик милдеттерин аткаруудан качкан жарандар жоопкерчиликке аз тартылат. Өткөн жылы укук коргоо органдарына алимент төлөбөгөн карызкерлерди кылмыш жоопкерчилигине тартуу боюнча 604 материал жөнөтүлгөн. Бирок, алардын ичинен 368 материал боюнча гана кылмыш иши козголгон, калган 236сына козгоо берилген эмес.

Укук коргоо органдарынын кызматкерлери жоопкерчиликке тартуунун кыйынчылыктарын белгилешет. Издөөдө негизги кыйынчылыктар чет өлкөгө чыгып кетүү (77,8%), жашаган жери боюнча актуалдуу маалыматтын жоктугу (61,1%) жана телефон номерлеринин көп жолу алмашуусу (55,6%) болуп саналат. Учурда алимент төлөөдөн качып жаткан 1205 жаран издөөгө алынган. Акыйкатчы институту алименттерди өндүрүү механизмдери натыйжалуу эмес экенин жана балдардын укуктарын коргоону камсыз кылбай турганын белгилеп, бул көйгөйдүн коомдук масштабга ээ болуп жатканын билдирет.