Урундук оюндар жаңы доордо: тыйын энмей жана ордо

‹›

Кыргызстан VI Дүйнөлүк кочмондор оюндарына даярдык көрүүдө. Бул ири эл аралык иш-чараны жогорку деңгээлде өткөрүү үчүн өлкө бардык тараптан даярдык көрүүдө. Оюндарда 43 спорттун түрү боюнча спортчулар катышат. Улуттук оюндар тыйын энмей (жерден монеталарды көтөрүү) жана ордо да жарыштардын программасына киргизилген. Учурда оюндарга даярдык уланууда, улуттук командалардын тандоосу жүрүп жатат.

Кыргызстандын физкультура жана спорт агенттигинин улуттук спорт түрлөрү боюнча дирекциясынын директору Улукбек Омурбековдун айтымында, программасына киргизилген 43 спорттун жарымынан көбү кыргыз улуттук оюндарынан турат. Калган бөлүгү башка өлкөлөргө таандык. “Командалар улуттук спорт түрлөрү боюнча дирекциянын жардамы менен федерациялар аркылуу тандалууда. 2025-жылдын аягында кыргыз курошу жана алыш боюнча чемпионаттар өткөрүлүп, жеңүүчүлөр аныкталды. Ошондой эле, бул жылы башка өлкөлөрдүн 11 спорт түрү боюнча тандоо өткөрүлдү”, – деди директор.

Омурбеков тыйын энмей оюну, эл арасында байыртан популярдуу, быйыл расмий түрдө бул ири иш-чаранын тизмесине киргизилгенин белгиледи. “Бүгүн Кыргыз-Түрөк университетинде ‘Манас’ тыйын энмей оюну боюнча тандоо турнири өтүп жатат. Алгач кочмондор оюндарына көрсөтмө дисциплина катары киргизилген. 2024-жылы Казакстан аны расмий түрдө негизги тизмеге киргизди, быйыл биз да кошуп жатабыз”, – деди ал.

Директор оюндун тарыхы жана эрежелери тууралуу да айтып берди. Тыйын энмей – байыркы улуттук оюндардын бири, ал тарыхый булактарда көп жолу аталган. Мурда бул оюн майрамдарда жана салтанаттарда милдеттүү түрдө өткөрүлчү. Оюндун келип чыгышы аскердик турмуш менен тыгыз байланыштуу: согуш учурунда жоокерлер кээде кылычын, жебесин же шлемин жерге түшүрүп алышчу. Жерден буюмдарды көтөрүү көндүмү убакыттын өтүшү менен оюнга айланган. 2019-жылы ат оюндары федерациясы түзүлүп, 2022-жылдан тарта тыйын энмей расмий түрдө улуттук спорт катары таанылды.

Ордо оюну боюнча, улук машыктыруучу Жаныбек Айталиевдин айтымында, учурда бардык аймактарда машыгуулар өтүүдө. 4-8-майда Ош шаарында республикалык чемпионат өтүп, анын жыйынтыгы менен кочмондор оюндарына катышуучу команда түзүлөт. “Бул оюн Дүйнөлүк кочмондор оюндарынын негизги программасында бар. Өткөн жылдары Казакстанда биздин команда биринчи орунду алган. Жакында эл аралык ордо спорт федерациясы түзүлдү. Анын алкагында июль айында Түркияда ‘Алтын томпой’ оюндары өтөт”, – деди машыктыруучу.

Ордо оюну “Манас” эпосунун доорунан бери келе жатат. Мурда негизинен кыргыздар ойноп, бирок эл аралык аренага чыкканда башка элдер да кызыгуусун билдиришти. Өткөн кочмондор оюндарынын жыйынтыгы менен казак эли биздин эрежелер боюнча ойноп баштады. Ошондой эле, ордо оюну Түркияда, Тажикстанда жана АКШда кыргыздар арасында сакталууда, ал жерде мекендештер федерация түзүп, ар кандай штаттарда чемпионаттар өткөрүшөт.

“Бул оюнда көп кыймыл бар. 1,5 сааттын ичинде оюнчу 12 метрлик тегеректин ичинде бир нече чакырымды басып өтөт. Ордо оюнуна байланыштуу эрежелер тактык, аскердик тактика, логика жана жоокердин сапаттарын өнүктүрөт”, – деп баса белгиледи машыктыруучу.

Дүйнөлүк кочмондор оюндары – Кыргыз Республикасынын демилгеси менен 2014-жылы биринчи жолу өткөрүлгөн эл аралык маданий-спорттук иш-чара. Кыргызстан бул оюндардын концепциясынын автору жана өткөрүү инициатору болуп саналат, ал кочмондордун этникалык спорт түрлөрүн жана салттуу маданиятын сактоо, өнүктүрүү жана популяризациялоого багытталган. VI Дүйнөлүк кочмондор оюндары 2026-жылдын 31-августунан 6-сентябрына чейин Кыргызстанда өтөт. Ачылыш аземи 31-августта Бишкектеги “Бишкек Арена” стадионунда өтүп, өлкөнүн көз карандысыздык күнү менен чектешет, ал эми негизги спорттук жана маданий иш-чаралар Ысык-Көл облусунда өткөрүлөт. 100дөн ашык өлкөдөн 3000ден ашык спортчу катышат деп күтүлүүдө. Оюндардын программасы 43 этноспорттун түрүн, ошондой эле маданий жана илимий иш-чараларды камтыйт. Оюндардын урааны – “Күч биримдиги! Рух биримдиги!”.