Сом коргоодо. Улуттук валютанын туруктуулугу дүйнөлүк каржы тобокелдиктеринин шартында

‹›

Учурда дүйнөлүк валюталык рынок жогору деңгээлдеги белгисиздик шарттарында иштеп жатат. АКШнын тарифтик саясаты жана геосаясий чыңалуу жалпы экономикалык активдүүлүккө жана дүйнөлүк экономиканын өсүшүнө таасир этүүдө. Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын маалыматына ылайык, өлкөбүз кичинекей ачык экономика катары дүйнөлүк экономикалык мейкиндикке тыгыз байланышкан, ошондуктан глобалдык финансылык рыноктордогу ар кандай өзгөрүүлөр ички абалга таасир этет.

Макроэкономикалык туруктуулукту камсыз кылуу максатында, Улуттук банк дүйнөлүк рыноктордогу тенденцияларды, негизги борбордук банктардын саясатын жана соода өнөктөштөрүнүн экономикалык абалын дайыма көзөмөлдөп турат. Эгер зарыл болсо, банк акча-кредит саясатынын жана макропруденциалдык чаралардын куралдарын колдонуп, экономиканын тең салмактуулугун камсыз кылууга аракет кылат. Учурда Улуттук банктын жүргүзгөн акча-кредит саясатынын натыйжасында ички валюталык рынок туруктуулугун сактап турат.

Улуттук валютанын туруктуулугу биздин экономиканын абалына байланыштуу. Улуттук валюта акча алмашуу курсунын өзгөрмөлүү режиминде иштейт, анын динамикасы базардагы суроо-талап жана сунуш менен аныкталат. Улуттук банк валюталык интервенцияларды курстун кескин өзгөрүүлөрүн жумшартуу үчүн гана жүргүзөт.

Дүйнөлүк рыноктун учурдагы абалы жогору волатильдүүлүк жана белгисиздик менен мүнөздөлөт, бул Кыргызстан экономикасына капитал агымынын көлөмүнүн өзгөрүшү, эл аралык рыноктордогу насыялык ресурстардын баасы жана импорттолгон товарлардын баасынын динамикасы аркылуу таасир этиши мүмкүн. Бул факторлор өлкөнүн төлөм балансына жана чет элдик валютага болгон суроо-талапка таасир этет.

Сомдун алмашуу курсунун динамикасына көптөгөн факторлор таасир этет. Биринчиден, геосаясий абал, анткени дүйнөдө жана региондо белгисиздик соода агымдарына жана логистикалык чынжырлардын туруктуулугуна түздөн-түз таасир этет. Экинчиден, соода өнөктөштөрүнүн экономикалык абалы маанилүү: алардын улуттук валюталарынын өзгөрүүлөрү жана инфляция деңгээли импорттун баасына жана Кыргызстан экспорттук товарларынын атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүнө таасир этет.

Ошондой эле, товардык-сырьё базарларындагы дүйнөлүк баалар, атап айтканда, алтын жана энергия булактарынын баасы, чет элдик валютанын агымына таасир этет. Акырында, дүйнөдөгү негизги борбордук банктардын акча-кредит саясатын өзгөртүү глобалдык ликвиддүүлүктүн кайра бөлүштүрүлүшүнө алып келиши мүмкүн, бул ички валюталык рынокко жанама таасир этет.

Ошентсе да, сырттагы рыноктордогу белгисиздик жана негизги соода өнөктөштөрүндөгү валюталардын өзгөрүүлөрүнө карабастан, Улуттук банктын жүргүзгөн акча-кредит саясатынын натыйжасында ички валюталык рынок туруктуулугун сактап келет. Улуттук валюта региондук контекстте туруктуулугун көрсөтүүдө: учурдагы макроэкономикалык шарттарда кыргыз сомунун туруктуулугу Жамааттык Мамлекеттердин Кеңешинин мейкиндигинде эң туруктуу валюталардын бири болуп саналат.

Кыргыз Республикасында 1993-жылдан бери улуттук валютанын алмашуу курсу өзгөрмөлүү режимде иштейт. Бул валюталардын курстары чет элдик валютанын базардагы суроо-талап жана сунушу боюнча түзүлөт. Мындай саясатта алмашуу курсу болжолдонбойт, базар тарабынан аныкталат. Ички валюталык рыноктун абалы салыштырмалуу туруктуу. Валюталык рыноктун абалы ар бир конкреттүү убакытта базар конъюнктурасына жараша болот.

Мисалы, рынокто чет элдик валюталардын орточо күчтөнүшү же сомуңдун күчтөнүшү сыяктуу мезгилдер болушу мүмкүн, бул сезондук факторлорго, тышкы соода төлөмдөрүнүн графиктерине же чегара аралык эсептешүүлөрдүн структурасынын өзгөрүшүнө байланыштуу. Чет элдик валюталардын сомго карата курстары күн сайын соода негизинде белгиленет жана Улуттук банктын расмий сайтында жеткиликтүү.