Психолог: Баланын психикалык ден соолугундагы көйгөйлөрдү кантип аныктоого болот

‹›

Балдар жана өспүрүмдөрдүн психикалык ден соолугу – алардын толук өнүгүүсүнүн маанилүү аспекти. Ата-энелерге баланын эмоционалдык абалын колдоо, үй-бүлө жана коомдун ролу тууралуу психолог жана психотерапевт, «Психоанализ» психотерапия борборунун директору Карлыгаш Акимкулова айтып берди.

Балдардын психикалык ден соолугу деген эмне? Бул түшүнүк баланын жаш курагына жараша өзгөрөт. 5-6 жаштан жогору балдар жана өспүрүмдөр үчүн эмоционалдык өнүгүү негизги орунду ээлейт. Эмоционалдык интеллект – бул баланын кубануу, күлүү, ыйлоо, ачуулануу сыяктуу ар кандай эмоцияларын эркин билдирүү жөндөмдүүлүгү. Ошондой эле, билим алуу жөндөмү да маанилүү, бул баланын мектепте же бала бакчада сабактарда убакытты туура пайдалануу жана тапшырмаларды аткаруу жөндөмдүүлүгүн камтыйт.

Балдар жана өспүрүмдөр үчүн теңдештери, мугалимдери жана тааныш эмес чоң адамдар менен мамиле түзүү жөндөмү да маанилүү. Алар коммуникация эрежелерин билиши, командада ойноону үйрөнүшү керек. Бала өзүн башка балдардай эле сезиши, бул тууралуу жеңил мамиле кылышы маанилүү.

Эмне үчүн балага психикалык абалына көңүл буруу керек? Эгер бала психикалык жактан ден соо өсүшүн кааласак, алгачкы жаштан эле коопсуздук жана туруктуулук болушу керек. Ата-энелердин же бир ата-эненин болушу, тынчсызданууларды жана травмаларды минималдаштыруу маанилүү. Ошондой эле, балага жеке адам катары көңүл буруу, анын эмоцияларын, каалоолорун жана ойлорун сурап, аны өзүнчө инсан катары кабыл алуу зарыл. Бул балага ички туруктуулукту камсыз кылат.

Балдардын психикалык ден соолугу чоңдордон эмнеси менен айырмаланат? Бала психикасы дагы өнүгүп жатат, ал 22-24 жашка чейин толук калыптанат. Бала эмоционалдык жактан чоңдорго караганда туруктуу эмес, эмоцияларын көзөмөлдөй албайт. Мисалы, мектепте окуучу мугалимдин маанайына жана чөйрөгө көз каранды. Эгер өспүрүм начар чөйрөгө туш болсо, бул анын психикалык абалына терс таасир этет.

Семьянын ролу кандай? Устундукка жетүү үчүн балага тынч, коопсуз үй-бүлө керек. Эгер үйдө каржылык туруктуулук, уруштар жана зомбулук жок болсо, бала психикалык жактан туруктуу болот. Ата-энелердин мамилелери, эмоцияларын билдирүүсү балага үлгү болуп, анын келечектеги мамилелерине таасир этет.

Күн тартиби, уйку жана тамактануу психикалык абалга кандай таасир этет? Сапаттуу уйку жана туура тамактануу психикалык туруктуулукка жана жалпы абалга түздөн-түз таасир этет. Эгер бала эртең менен тамактанса, ал мектепте ачка болбойт, бул анын сабакка көңүл буруусуна жардам берет. Уйку болсо, балага физикалык гана эмес, психикалык жактан да эс алууга мүмкүнчүлүк берет.

Эгер балада психикалык ден соолук боюнча көйгөйлөр болсо, ата-энелер кайсы белгилерге көңүл бурушу керек? Эгер балада жүрүм-турум өзгөрсө, мисалы, ал мурда тынч болсо, бирок азыр тынчсызданса, же мурда күлүп жүрсө, азыр ыйлап жүрсө, бул көйгөйдүн белгиси болушу мүмкүн. Ошондой эле, эгер бала мектепте же бала бакчада кыйынчылыктарга туш болсо, бирок ата-энесине айта албаса, бул да көйгөйдүн белгиси.

Өспүрүмдөрдүн жаш курагында ата-энелердин көңүл буруусу маанилүү. Бул убакта өспүрүмдөр өздөрүн издеп, жаңы ролдорду сынап көрүшөт. Алардын эмоциялары өзгөрүп, кээде күлүп, кээде ыйлашат. Бул алардын психикасындагы ички өзгөрүүлөрдү билдирет.

Коомдун психикалык ден соолукка жардам берүүдө кандай ролу бар? Психиатрларга жана психологдорго болгон терс көз караштар адамдардын адекваттуу жардам алуу мүмкүнчүлүгүн чектейт. Коом психикалык ден соолукка болгон мамилесин өзгөртүшү керек, анткени психикалык ден соолук физикалык ден соолук сыяктуу эле маанилүү. Психологдор, психиатрлар жана психотерапевттер коомдун ден соолугу үчүн маанилүү ролду ойнойт.