Азык-түлүк баасы: көзөмөл жана бааларга таасир этүүчү факторлор

‹›

Кыргызстанда социалдык мааниге ээ азык-түлүктөрдүн баалары мамлекет тарабынан көзөмөлдөнүп, коңшу өлкөлөргө салыштырмалуу төмөн бойдон калууда. Айрым товарлардын баасы жогорулаганына карабастан, жүргүзүлгөн мониторинг жана кабыл алынган чаралар баалардын кескин көтөрүлүшүн алдын алууга мүмкүндүк берүүдө.

Мамлекеттик органдар социалдык мааниге ээ товарлардын бааларын үзгүлтүксүз көзөмөлдөп, рыноктогу абалга жараша тиешелүү чараларды кабыл алууда. Бул тууралуу Антимонопольдук жөнгө салуу кызматынын Анализ, отчет жана ЕЭК менен өз ара аракеттенүү башкармалыгынын башкы адиси Айзада Керимбаева билдирди. Анын айтымында, учурда 16 түрдөгү социалдык мааниге ээ азык-түлүктөрдүн тизмеси менен иш алып барылууда. Соңку убакта бул тизмедеги эң актуалдуу товарлар эт жана жумуртка болуп калды.

Март айынын башында жумуртканын баасы жогорулаганы байкалган. Бул боюнча Антимонопольдук кызмат анализ жүргүзүп, канаттуулар ассоциациясынын жана соода тармагынын өкүлдөрү менен бир катар жолугушууларды уюштурган. Жумуртканын кымбатташына негизинен эки фактор таасир эткен: канаттуулар фабрикасындагы оптовый баалардын жогорулашы жана делдалдардын негизсиз бааларды көтөрүшү. Ассоциацияга жана анын мүчөлөрүнө бааларды туруктуу кармоо боюнча эскертүүлөр берилген. Өз кезегинде, өндүрүүчүлөр баанын жогорулашын азыктарды, вакцинация чыгымдарын жана башка факторлорду негиздеп түшүндүрүштү. Мониторингдин жыйынтыгында, учурда жумуртканын баасы мурдагы 13-18 сомдон 8-10 сомго чейин төмөндөгөн.

Мындан тышкары, адис эт жана буудай унунун рынокторундагы мамлекеттик жөнгө салуу тууралуу да маалымат берди. 30-январдан тарта бааларды туруктуу кармоо максатында уй этине жана кой этине мамлекеттик жөнгө салуу киргизилген, бул чара 30-майга чейин узартылган. Күн сайын мониторинг жүргүзүлүп, мыйзам бузуу учурларында чаралар көрүлүүдө. Ошондой эле, ун тартуучулар ассоциациясы менен биргеликте биринчи сорттогу ундун туруктуу жеткиликтүүлүгүн камсыз кылуу боюнча иштер жүргүзүлүүдө, анын баасы 34-35 сомдун тегерегинде.

Көкөністөрдүн баасында кескин өзгөрүүлөр байкалган жок. Республика боюнча орточо баалар: сәбиз – 19-27 сом, пияз – 41 сом, картөшкө – 45-48 сом. Суу ресурстары, айыл чарба жана кайра иштетүү өнөр жайы министрлигинин азык-түлүк коопсуздугу бөлүмүнүн башчысы Уран Чекирбаев азык-түлүктөрдүн баасына тышкы жана ички факторлордун таасир этерин белгиледи: геополитика, климаттын өзгөрүшү, логистикадагы көйгөйлөр жана пандемиянын кесепеттери.

“Ички дүң продукциянын өсүшү жана эмгек акынын жогорулашы менен калктын сатып алуу жөндөмдүүлүгү жана суроо-талап жогорулаган. Натыйжада, акыркы 2-3 жылда айрым азык-түлүктөрдүн баасы жогорулаган. Мисалы, 2023-жылы эттин орточо баасы 585 сом болсо, азыр 800 сомго чейин жетти. Бирок, өткөн жылдын августунан тарта мамлекет бир катар чараларды кабыл алды: ири мүйүздүү малдын экспортун убактылуу тыюу салуу, айрым товарларга нөлдүк салык ставкаларын киргизүү. Бул кескин инфляциянын алдын алууга мүмкүндүк берди. Мисал катары, Казакстанда азык-түлүк инфляциясы өткөн жылы 12% болсо, бизде 9% болду”, – деди Чекирбаев.

Март айындагы салыштырмалуу мониторинг (баалардын өзгөрүшү):
Кыргызстанда:
– Жогорулоо: жумуртка (+1,1%), сүт (+0,7%), уй эти (+0,2%), импорттолгон ун (+0,1%), нан (+0,1%).
– Төмөндөө: сәбиз (−1%), картөшкө (−0,8%), пияз (−0,6%), күн карама майы (−0,6%), кант (−0,3%), кой эти (−0,2%), жергиликтүү ун (−0,2%).

Казакстанда (жогорулоо):
– Сливочное май (+33,8%), картөшкө (+13,1%), кой эти (+2,9%), күн карама майы (+2,7%), сүт (+2,2%).

Россияда (жогорулоо):
– Буудай ун (+4,7%), жумуртка (+2,7%), сәбиз (+2%), картөшкө (+0,2%).

Жалпысынан, өлкөдөгү баалардын туруктуулугу ички жана тышкы факторлорду комплекстүү көзөмөлдөө аркылуу камсыздалууда.