Акималиев: Биз бир да грамм, бир да литр суу кетпеши үчүн бардык аракеттерди көрүшүбүз керек

‹›

Агрардык илимдердин доктору, Кыргызстандын Улуттук илимдер академиясынын академиги Джамин Акималиев климаттын глобалдык өзгөрүүлөрүнө айыл чарбасын кантип ылайыкташтырууга боло тургандыгы тууралуу пикирин билдирди. Ал кургакчылыктын кесепеттерин жоюу жана жер иштетүү системасын жакшыртуу боюнча сунуштарын айтты. Акималиев мамлекеттик деңгээлде ойлонулган жана координацияланган аракеттердин зарылдыгын белгилеп, узакка созулган кургакчылык шартында кыйынчылыктарды жеңүү боюнча бар болгон тажрыйбаларды бөлүштү.

Климатчылар Борбордук Азияда быйылкы жылдын жаан-чачыны жана суу ресурстары боюнча өткөн жылдардан жакшы болбой турганын эскертүүдө. Кыргызстан өткөн жылы кыйынчылыктарга карабастан, жашылча-жемиштерди өндүрүү боюнча рекорд койгон. Бул тенденцияны сактоо үчүн эмне кылуу керек? Акималиевдин айтымында, суу ресурстарын үнөмдөп пайдалануу зарыл. Орошение каналдарында 50% суу жоголуп жатат, бул абдан чоң жоготуу. Ошондуктан бетон системаларына, арыктарды тазалоого жана чакан суу сактагычтарды курууга инвестиция салуу керек. Сууну үнөмдөп, жаңы технологияларды, мисалы, тамчы менен сугарууну жана жаан сугарууну колдонууга өтүү зарыл. Бирок азырынча бул боюнча аракеттер аз.

Ледниктердин аянтынын кыскарышы да көйгөй жаратууда. Акималиев климаттын өзгөрүшү айыл чарбасына жаңы шарттарды түзүп жатканын белгиледи. Ледниктердин эрий берүүсүн токтотуу үчүн эл аралык уюмдар менен инвестицияларды тартуу керек. Президенттин БУУга кайрылуусу да ушул максатта. Тоолорубуздагы ормандарды көбөйтүү да маанилүү, анткени алар жыл сайын кыскарып жатат. Мисалы, мурда ормандар 5% жерди ээлесе, азыр 3% гана.

Пастбищелердин абалын жакшыртуу, жаңы чөптөрдү себүү жана рационалдуу пайдалануу да маанилүү. Учурда 30% пастбищелер деградацияга учураган. Жаныбарлардын саны да көбөйүүдө, бул да эске алынышы керек. Көктөмдүк кампанияга даярдык көрүү керек, анткени кургакчылык болсо да, биз аны жеңе алабыз.

Акималиевдин сунуштарынын бири – суу аз керектеген, бирок көп продукция берчү өсүмдүктөрдү тандоого көңүл буруу. Мисалы, буудай жана арпа. Кыргызстанда буудайдын муктаждыгынын 50% гана камсыздалууда, калганын башка өлкөлөрдөн сатып алабыз. Ошондуктан, жергиликтүү сортторду көбүрөөк колдонуу зарыл. Кыргызстандын шарттарына ылайык келген сорттор, мисалы, Асыл, Тилек, Кыял, Аракет, Касиет жана Данк сыяктуу сортторду пайдалануу керек.

Көктөмдүк себүү үчүн жердеги ным жетиштүү, бирок жазгы жана күзгү мезгилдерде суу топтоого көңүл буруу керек. Суусуздук көйгөйүн чечүү үчүн суу чарба объектилерин жакшыртуу жана жаңы куруу зарыл.