Уйгурлар жаңы ыкма менен мүмкүн болгон жашоого ылайыктуу планеталарды издеп жатышат

‹›

Бишкек. Ушул убакта, жашоонун пайда болушу үчүн шарттарды баалоонун жаңы ыкмасы иштелип чыкты. Бул ыкма, Галактиканын эң көп таралган жылдыздары — кызыл карликтердин айланасындагы жерге окшош планеталарда жашоонун мүмкүнчүлүгүн аныктоого жардам берет. Ишти ГАИШ МГУнун окумуштуулары эл аралык илимий команда менен биргеликте жүргүзүштү.

Кызыл карликтерде, Күн сыяктуу, магниттик талаалардын бузулушу учурунда жаркылдар пайда болот. Бул жаркылдар бир нече мүнөт же сааттар бою энергия агымдарын чыгарууга алып келет. Кызыл карликтердин магниттик талаалары Күнгө караганда жүздөгөн эсе күчтүү, ошондуктан жаркылдардын күчү да жогору болушу мүмкүн. Эгерде мындай жылдыздар активдүү болсо, алардын айланасындагы планеталарда жашоонун пайда болушу мүмкүнчүлүгү төмөн болот. Ал эми кызыл карликтердин магниттик талаасынын салыштырмалуу “туруктуулугу” экзопланеталардын жашоого ылайыктуу болушун көрсөтүшү мүмкүн.

ГАИШтин окумуштуулары жана Франция менен АКШнын адистери кызыл карликтердин активдүүлүгүн баалоонун жаңы ыкмасын сунушташты. Алар жылдыздардагы ар бир жаркылды байкап, жаркылдардын сүрөттөрүн түзгөн каталогду иштеп чыгышты. Бул үчүн, Жердин спутниктери жана телескоптун башка кемчиликтери тарабынан жаралган тоскоолдуктарды эске алуу менен, жаркылдардын сүрөттөрүн чогултушту.

Жаркылдарды байкап алуу кыйын, анткени телескоптор чоң көлөмдөгү маалыматтарды чогултат. Ошондуктан, окумуштуулар машиналык үйрөнүү ыкмаларын колдонушту. Алгоритмди үйрөтүү үчүн реалдуу жаркылдардын сүрөттөрү жетишсиз болгондуктан, изилдөөчүлөр аларды жасалма түрдө түзүштү. Алар космостук телескоп тарабынан байкалган реалдуу жаркыл сигналдарын алып, “тыныгуу” абалындагы жылдыздардын маалыматтарына кошушту. Бул алгоритмди үйрөтүү үчүн реалисттик маалымат базасын түзүүгө мүмкүндүк берди.

Жаңы ыкма аркылуу окумуштуулар M4 спектралдык класстагы кызыл карликтерде жаркылдардын көбүрөөк пайда болорун аныкташты. 3800 °C температурадагы M0 класстагы жылдыздарда жаркылдар жүздөгөн эсе сейрек кездешет. Ошондой эле, кызыл карликтердин Млечный Путь плоскостон алыстыгы көбөйгөн сайын жаркыл активдүүлүгү азайып, жылдыздардын жашы көбөйөт.

Келечекте окумуштуулар жылдыздык топтордо жаркылдарды издөөнү улантып, жылдыздардын эволюциясын жакшыраак түшүнүүгө жана эң туруктуу кызыл карликтерди байкап алууга аракет кылышат.