Квота, жеңилдиктер жана жеткиликтүү чөйрө. Мүгүлттүүлөрдү колдоо Кыргызстанда

‹›

Кыргызстанда мүмкүнчүлүгү чектелген адамдардын укуктарын камсыздоо жана жеткиликтүү чөйрөнү түзүү боюнча бир катар чаралар ишке ашырылууда. Бул тууралуу Биринчи радиосунда Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министринин орун басары Айнура Орозбаева билдирди.

2025-жылы кабыл алынган жаңы мыйзам, мүмкүнчүлүгү чектелген адамдардын укуктарын коргоо боюнча БУУнун Конвенциясынын талаптарын ишке ашырууга багытталган. Орозбаева белгилегендей, бул мыйзам терминдерди алмаштыруудан алда канча терең, ал биздин эл аралык милдеттенмелерди чын эле ишке ашыруу үчүн жасалган кадам. Мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар коомдук жашоого толук кандуу катышуусу керек, бул инклюзиянын негизги принциби.

Ал ошондой эле ар бир адам өзүн коопсуз жана ыңгайлуу сезиши, ошондой эле конституциялык укуктарын толук кандуу ишке ашырууга мүмкүнчүлүгү болушу керектигин белгиледи. 2025-жылга карата Кыргызстанда 221 миңден ашык мүмкүнчүлүгү чектелген адам жашайт, анын ичинде 37 миң бала бар.

Мамлекеттик “Жеткиликтүү өлкө” программасы мүмкүнчүлүгү чектелген адамдардан тышкары, карылар жана боюнда бар аялдар сыяктуу башка аз камсыз болгон топторго да багытталган. Программа жумуш менен камсыздоо, инклюзивдик билим берүү, протездөө жана универсалдык дизайн принциптерин киргизүү сыяктуу багыттарды камтыйт.

Программанын ишке ашырылышы Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги тарабынан өнүктүрүү боюнча өнөктөштөр, анын ичинде БУУнун Өнүктүрүү программасы менен биргеликте жүргүзүлүүдө. Орозбаева белгилегендей, жеткиликтүү чөйрө жөн гана декларацияланып калбашы керек, ал чын эле иштеши зарыл.

Программанын ишке ашырылышы үчүн жоопкерчилик профилдик министрликтин гана эмес, бардык мамлекеттик органдардын мойнунда. Жаңы объекттерди курууда, эшиктердин бийиктиги жок болушу жана пандустарды орнотуу талаптары эске алынышы керек.

Мындан тышкары, жаштар тарабынан шаардык чөйрөнүн жеткиликтүүлүгүн көрсөтүүчү карталарды түзүү боюнча демилгелер пайда болууда. Орозбаева белгилегендей, бүгүнкү күндө бизди wi-fi барбы же жокпу, андан көрө, шаарда бала арбыткан аялдар, мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар үчүн ыңгайлуулук, билим берүү мекемелеринин, медициналык уюмдардын жана мамлекеттик органдардын жеткиликтүүлүгү кызыктырат.

Жаңы мыйзам мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар үчүн жумуш орундарын квоталоону, штаттын саны 20 адамдан ашканда, 5% дан кем эмес камсыздоону талап кылат. Ошондой эле, биринчи жана экинчи топтогу мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар үчүн киреше салыгын 5% га чейин төмөндөтүү жана үчүнчү топтогу угуу мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар үчүн атайын жеңилдиктер каралган. Бул чаралар мүмкүнчүлүгү чектелген адамдардын жумушка орношуу жана социалдык интеграциясын кеңейтүүгө багытталган.