Садыр Жапаров: Кыргызстан 2035-жылга чейин сырткы карызын толук төлөп бүтөт

‹›

Өлкө башчысы Садыр Жапаров соңку отуз жылда топтолгон сырткы жана ички карыздар боюнча пикир билдирди. Анын айтымында, карыздарды кайтаруу иши анын президенттик мөөнөтү маалында жүрүп жатат жана буга жалпысынан 2020–2025-жылдары 285,4 млрд сом (3,3 млрд АКШ доллары) каражат жумшалган.

Жапаров жыл сайынгы төлөмдөрдү мындайча жеткирип берди:
– 2020 — 31 млрд сом
– 2021 — 30 млрд сом
– 2022 — 34 млрд сом
– 2023 — 53 млрд сом
– 2024 — 60 млрд сом
– 2025 — 79 млрд сом

Анын ичинде сырткы карыз — 170,5 млрд сом (1,9 млрд доллар), ички карыз — 114,9 млрд сом (1,4 млрд доллар).

Президенттин көз карашында, өлкөнүн сырткы карызынан толугу менен кутулуу 2035-жылга пландалган жана бул чоң кыйынчылыктарсыз ишке ашат, анткени экономикабыздын өсүүсү жогору темпте уланат деп күтүлүүдө. Масштабдуу иштер жүргүзүлүп, чет жактан салынган каражаттар жана таңы инвестциялар түшүп жаткандыктан ички өндүрүмдүн көлөмү (экономиканын өсүшү) дагы жогорулайт.

Карыздын туруктуулугу негизинен анын экономиканын көлөмүнө болгон катышы менен бааланат. Азыркы учурда бул көрсөткүч 42% түзөт, мурун 68–84% болду. Жапаров бул жагынан кооптонууга негиз жок экенин, тартылган бардык каражаттар экономикага инвестицияланып, кийинки киреше аркылуу кайтарыларын айтты.

Мисал катары Камбар-Ата суу электр станциясын атады. Анда 1,5 млрд доллар 50 жылга пайызсыз алынат; жеңилдик мөөнөтү 10 жыл, курулуш 7–8 жылга созулат жана ишке киргенден кийин станциянын кирешеси аркылуу кредитти болжол менен 15 жылда жабууга болот деп бааланууда.

Кытай–Кыргызстан–Өзбекстан темир жолу долбоору тууралуу өлкө башчысы аны мамлекеттик карыз деп эсептебейт. Бул — үч тарап биргелешип курган, пайдага багытталган иш-чара; 35 жылдан кийин эки тарап чыгат жана линия толук Кыргызстанга өтөт. Жолдун транзиттик мааниси чоң болуп, ал Кыргызстанды маалыматтуу жана товар ташуу аркылуу дүйнөлүк экономикалык агымга жакындатып, мамлекеттин ролун күчөтөт.

Жапаров каражаттардын дээрлик 90 пайызга чукулу ири иштер бюджеттік каражаттарга түздөн-түз таянбай ишке ашырылып жатканын, коомдук эмгекке каралган жана жол курууга багытталган айрым карыздар болсо да, алар келечекте бюджетке оор жүк боло албай турганын билдирди. Ал жергиликтүү калкты кабатыр кылган пропагандага жана сан менен ойногон адамдарга көңүл бурбоого чакырды.

Кыскача түшүндүрмө:
– Сырткы карыз — чет элдик финансылык булактардан алынган карыздар; ички карыз — өлкөнүн ичиндеги юридикалык жана жарандык субъекттерге болгон милдеттенмелер.
– Карыздын экономиканын өлчөмүнө катышы (карыз/экономика) анын төгүлүүгө жарактуулугун көрсөтүп, төмөн катыш — алардын башкарылуусу жеңил экенин билдирет.

Жапаровдун билдирүүсүндө негизги ой — тартылган каражаттар максаттуу жумшалып, экономиканын өсүшү аркылуу кайтарылат; натыйжада бюджетке келечекте олуттуу жүк болбойт деген ишеним.