Жазгуль Тургумбаева: Тузду туура колдонуу – узак жана ден-соолукка пайдалуу жашоонун кепили

Соль — адам организминин маанилүү минералдарынын бири, ал натрий жана хлорду камтыйт. Ал суунун жана минералдардын балансын сактоого, нерв системасынын жана булчуңдардын туура иштешине жардам берет. Бирок, ашыкча колдонуу жүрөк-кан тамыр жана бөйрөк ооруларына, ошондой эле жогорку кан басымына алып келиши мүмкүн. Ошондуктан, дарыгерлер соли орточо өлчөмдө колдонууга кеңеш беришет.

Соль организм үчүн эмне үчүн маанилүү? Соль — жашоого зарыл минерал. Ал организмди натрий жана хлор менен камсыздайт, бул элементтер негизги биологиялык процесстерге катышат. Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун (ДССУ) маалыматы боюнча, натрий адамдын күндөлүк рационунун маанилүү бөлүгү, бирок анын ашыкча болушу инсульт жана башка жүрөк-кан тамыр ооруларынын тобокелдигин жогорулатат.

Натрийдин негизги булагы — тамак-ашта колдонулган соль, бирок ал глутамат натрий жана башка даам бергичтерде да кездешет. Сольдун рациондогу көлөмү ашпозчулук адаттарга жана салттарга жараша болот. Ал сүт, эт, деңиз азыктарында табигый түрдө болот, бирок көбүнчө кайра иштетилген азыктардан — нан, колбаса, соустар жана татымалдардан алынат.

Сольдун туура колдонулушу узак жана ден-соолукка пайдалуу жашоонун ачкычы. Ал организмде суунун жана каннын балансын сактоого, булчуңдардын кыскаруусуна, нерв импульстарын өткөрүүгө, ашказан суюктугуна кирүүгө жардам берет.

Сольсуз диета кандай коркунучтарды алып келет? Узак мөөнөттүү сольсуз тамактануу гипонатриемияга, булчуңдардын алсыздыгына, төмөнкү кан басымына жана башка көйгөйлөргө алып келиши мүмкүн. ДССУ көпчүлүк адамдардын ашыкча соль колдонорун белгилейт, ошондуктан аны толугу менен алып салуу эмес, коопсуз нормага чейин азайтуу маанилүү.

Натрий жана йод жетишпестиги кандай кесепеттерге алып келет? Натрийдин жетишпестиги төмөнкү кан басымына, алсыздыкка, баш айланууга жана башка көйгөйлөргө алып келиши мүмкүн. Йод жетишпестиги болсо, щитовидная бездин чоңоюшун, балдардын акыл-эс өнүгүүсүнүн кечигишин жана башка ооруларды пайда кылышы мүмкүн.

ДССУ күнүнө 5 граммдан ашпаган соль колдонууга сунуштайт. Орточо дүйнөлүк керектөө 10,8 граммды түзөт, бул нормадан эки эсе көп. Йоддолгон соль — йод жетишпестигин толтуруу үчүн эң жөнөкөй жана натыйжалуу жол. ДССУ 1,88 миллиард адам йод жетишпестигине дуушар болгонун белгилейт.

Балдар үчүн сольдун нормасы: 1 жашка чейин — сунушталбайт; 1-3 жашта — күнүнө 2 г чейин; 4-6 жашта — 3 г чейин; 7 жаштан жогору — 4-5 г (кызматкерлердин нормасы менен бирдей). Ашыкча соль колдонуу жүрөк-кан тамыр оорулары, бөйрөк оорулары, рак жана башка көйгөйлөрдүн тобокелдигин жогорулатат.

Сольду кантип азайтууга болот? ДССУ натыйжалуу чараларды сунуштайт: кайра иштетилген азыктардагы сольдун көлөмүн азайтуу, натрийдин ашыкчалыгынын зыяндары тууралуу маалымат берүү, азыктарды белгилөө системасын жакшыртуу жана калкты азык-түлүктүн аз туздуу түрүнө үйрөтүү. Бул кадамдар өлүмдү азайтууга, ден-соолукка пайдалуу жашоонун узактыгын көбөйтүүгө жана хроникалык оорулардын алдын алууга жардам берет.